Spread the facts!
افزایش قیمت بنزین در ایران؛ آیا آبان ۹۸ تکرار میشود؟
This YouTube video, titled “میدان – افزایش قیمت بنزین در ایران؛ آیا آبان ۹۸ تکرار میشود؟” (Field – Gasoline Price Increase in Iran; Will November 2019 Repeat?), is a panel discussion aired by VOA Farsi on August 17, 2026. The program explores the socio-economic implications and political concerns surrounding potential gasoline price hikes in Iran, drawing parallels to the widespread protests of November 2019 and subsequent unrest.
Key Takeaways from the Discussion:
-
The Context of Uncertainty: The program highlights widespread public anxiety in Iran regarding government plans to manage gasoline consumption. The government has proposed scenarios such as limiting supply, tiered pricing based on consumption, or allocating fuel quotas per individual rather than per vehicle [00:41].
-
The “Kerman Experiment”: Panelists discussed recent localized gasoline policy experiments in Kerman, where a high-priced tier (87,200 Tomans) for extra consumption was briefly implemented before being revoked. This was described as a potential “test” by the government and security apparatus to gauge public reaction before a national rollout [07:31], [08:38], [10:11].
-
Economic vs. Security Perspectives:
-
Fuel Imbalance: Experts noted that Iran faces a deficit between gasoline production and consumption. While some analysts emphasize the need to address consumption rates, others argue that systemic issues—such as the production of inefficient, high-consumption domestic vehicles and the lack of investment in modern refineries like the promised “Martyr Qasem Soleimani” project—are the root causes [01:39], [20:03], [27:50].
-
Public Trust: A central theme of the discussion is the deep erosion of trust between the Iranian public and the government. Participants argued that past experiences, particularly the violent suppression of the 2019 protests, make it difficult for the public to accept government justifications for price hikes, which are often viewed as a mechanism to shift the burden of economic crisis onto citizens [03:01], [04:10], [44:19].
-
-
Global Perspectives: The program reviewed global examples of fuel subsidy reforms in countries like Nigeria, Indonesia, Ecuador, Kazakhstan, and Angola, noting that such reforms often trigger protests when they are perceived as lacking fairness, transparency, or adequate social support mechanisms [30:52].
-
Social & Political Impact: Panelists emphasized that gasoline price discussions in Iran cannot be separated from broader issues of poverty, inequality, and the suppression of protests. The potential for these economic decisions to spark further social unrest remains a primary concern [33:32], [40:29].
Video URL: https://www.youtube.com/live/DlX2en-waHo
Aquí tienes una traducción al español de la transcripción del video:
Para millones de iraníes, la gasolina no es solo combustible para automóviles, es el sustento de la vida; el sustento y el bienestar de los ciudadanos están ligados a la gasolina. ¿Se encarecerá la gasolina? ¿Qué pasará si el precio de la gasolina aumenta? Bienvenidos a “Meydan” (La Plaza).
Saludos, buenas noches o buenos días a todos los acompañantes de “Meydan”. Soy Fahimeh Khezre-Heidari. En estos días, una sociedad que aún no se ha recuperado de la guerra, el colapso del valor nacional, la inflación, la ansiedad y las secuelas de Dey (diciembre/enero), ahora sufre la angustia de una decisión que el gobierno pretende tomar sobre la gasolina. Una decisión que seguramente afectará la vida de los ciudadanos de diversas formas, directa o indirectamente, y al menos a primera vista, se teme que empeore aún más la difícil situación de las familias iraníes ya golpeadas.
La situación es la siguiente: muchos economistas consideran que el aumento del precio de la gasolina es una decisión tal vez inevitable. Al mismo tiempo, en un país con tantas crisis y tanta desconfianza, ¿puede tal decisión seguir siendo solo una medida económica o podría convertirse en la chispa de una nueva crisis social? Irán se enfrenta a una dura realidad: el consumo de gasolina ha superado la capacidad de producción y distribución, y cubrir esta brecha cuesta miles de millones de dólares al año. Entonces, hay que hacer algo, ¿pero qué?
La pregunta principal no es cuánto aumentar el precio o si se debe aumentar o no, o cuántos litros de cuota debe recibir cada vehículo. La pregunta es: antes de limitar las cuotas de la gente, antes de subir el precio —que parece ser la primera solución—, ¿se han calculado otros factores influyentes? ¿Qué hay del costo de los vehículos domésticos de alto consumo, el ineficiente transporte público, el contrabando de combustible, las sanciones, la guerra, años de políticas incorrectas y una gestión llena de errores? ¿Dónde y cómo se ha calculado todo esto? ¿Está siquiera en los cálculos?
El gobierno dice que aún no ha tomado una decisión final, pero se habla de tres escenarios probables: limitar la oferta según la producción, vender el excedente a precio de mercado, o dar cuotas a cada ciudadano en lugar de a cada automóvil. Por otro lado, diversos funcionarios hacen declaraciones contradictorias sobre si el precio subirá o no. Declaraciones confusas que, incluso si las ignoramos, no nos permite olvidar que la decisión de aumentar el precio de la gasolina se toma bajo la sombra de Aban del 98 (noviembre de 2019). Un mes en el que el aumento repentino del precio llevó a protestas nacionales, cortes de internet y una represión estatal mortal.
Y no es solo el recuerdo doloroso de Aban del 98; también están las protestas de Dey de 1404 (diciembre de 2025), que comenzaron por el colapso del rial y el encarecimiento de los precios, y que pronto se convirtieron en protestas políticas generalizadas contra el gobierno, reprimidas de manera más sangrienta que nunca. La preocupación del gobierno no debería ser solo una repetición de Aban del 98. Hoy, la sociedad iraní se aleja incluso de la sociedad de 2019. Ha pasado de una crisis a otra, acumulando ira, luto y tristeza. Según muchos, ni siquiera ese nivel mínimo de confianza entre el pueblo y el gobierno existe ya.
Esta noche en “Meydan”, preguntamos: en estas condiciones, ¿qué cambio es realmente inevitable? ¿Qué camino es más justo y, en última instancia, quién debe pagar el costo de la crisis de la gasolina? Como de costumbre, ustedes que ven este programa, esta noche en “Meydan”, un domingo, trataremos este debate en dos paneles separados. Primero, Ata Hosseinian, periodista especializado en economía y energía, e Iman Naseri, subdirector regional para Oriente Medio y Asia de la consultora de mercados energéticos FGE, me acompañarán. Después, Mojtaba Najafi, analista político y social, se unirá a nosotros.
Pero antes que nada, es necesario revisar la tendencia del aumento del precio de la gasolina en Irán. La producción y distribución de gasolina en Irán nunca han estado desligadas de la política. Durante la guerra entre Irán e Irak, la gasolina, como muchos productos esenciales, era racionada.
En julio de 2007, llegaron las tarjetas de combustible y el racionamiento. La gasolina con cuota costaba 100 tomanes y el inicio repentino del plan provocó protestas y la quema de varias estaciones. La gasolina libre a 400 tomanes se ofreció desde el Nouruz de 2008. En diciembre de 2010, el precio de la gasolina con cuota alcanzó los 400 y la libre los 700 tomanes. Simultáneamente, se entregaron subsidios en efectivo a las familias y el consumo disminuyó por un tiempo. En 2014, los precios llegaron a 700-1000 tomanes y luego se unificaron a 1000 tomanes.
Pero en Aban de 2019, el aumento nocturno del precio a 1500 y 3000 tomanes provocó protestas nacionales, cortes de internet y una represión mortal. Amnistía Internacional documentó la muerte de al menos 323 personas. En diciembre de 1404 (2025), se añadió una tercera tasa de 5000 tomanes para tarjetas de estación y algunos vehículos; el primer cambio de precio desde noviembre de 2019, mientras se mantenían las dos tasas anteriores.
Ahora se plantean tres nuevos escenarios, pero ninguno ha sido aprobado todavía.
Bien, terminamos el análisis de datos con Kerman, donde se implementó parte del nuevo plan: una tasa de 87,200 tomanes para el consumo adicional, que fue descartada pocas horas después. En el primer panel de esta noche, veamos cuál es el problema y cuáles son las opciones disponibles. Doy la bienvenida a ambos. Comencemos con usted, señor Hosseinian. Díganos, ¿qué se implementó exactamente en Kerman y qué fue lo que se canceló?
(Resumen del análisis): El señor Hosseinian afirma que el plan en Kerman fue una decisión planificada con el visto bueno del gobierno y las instituciones de seguridad, actuando como un “experimento” para medir la tolerancia de la sociedad antes de una implementación nacional. El señor Naseri explica que los precios reflejan la difícil situación de Irán al importar gasolina y que, en un mercado cerrado, eliminar los subsidios energéticos sin preparar la economía es extremadamente difícil.
(Nota: La transcripción completa es muy extensa; esta traducción abarca la introducción y los puntos principales discutidos. Si necesitas una traducción literal de un segmento específico o de toda la transcripción, házmelo saber).
Voici une traduction en français de la transcription de la vidéo :
Pour des millions d’Iraniens, l’essence n’est pas seulement le carburant des voitures, c’est le gagne-pain. L’activité et les moyens de subsistance des citoyens sont liés à l’essence. L’essence va-t-elle devenir plus chère ? Que se passera-t-il si le prix de l’essence augmente ? Bienvenue à “Meydan” (La Place).
Bonsoir ou bonjour à vous tous, fidèles de “Meydan”. Je suis Fahimeh Khezre-Heidari. En ces jours, une société qui ne s’est pas encore remise de la guerre, de la chute de la monnaie nationale, de la cherté de la vie, de l’inflation, de l’anxiété et des tourments du mois de Dey (décembre/janvier), redoute désormais une décision que le gouvernement s’apprête à prendre concernant l’essence. Une décision qui affectera inévitablement, de différentes manières, directe ou indirecte, la vie des citoyens. À première vue au moins, on craint qu’elle ne rende la vie des familles iraniennes, déjà meurtrie et appauvrie, encore plus difficile qu’elle ne l’est.
La situation est la suivante : de nombreux économistes estiment que l’augmentation du prix de l’essence est une décision peut-être inévitable. En même temps, dans un pays traversant autant de crises et d’une telle méfiance, une telle décision peut-elle rester purement économique, ou risque-t-elle de devenir l’étincelle d’une nouvelle crise sociale ? L’Iran fait face à une dure réalité : la consommation d’essence a dépassé les capacités de production et de distribution, et combler cet écart coûte des milliards de dollars chaque année. Il faut donc agir, mais comment ?
La question principale n’est pas de savoir de combien il faut augmenter le prix de l’essence, ni même s’il faut l’augmenter, ni de définir le quota de litres par véhicule. La question est de savoir si, avant de restreindre les quotas de la population et avant d’augmenter les prix — ce qui semble être la première solution —, d’autres facteurs déterminants ont été pris en compte. Quid du coût des véhicules nationaux très consommateurs, de la inefficacité des transports publics, de la contrebande de carburant, des sanctions, de la guerre, de longues années de politiques inadaptées et d’une gestion truffée d’erreurs ? Où et comment tout cela a-t-il été calculé ? Est-ce seulement pris en compte dans les calculs ?
Le gouvernement affirme n’avoir pris aucune décision définitive concernant l’essence, mais trois scénarios probables sont évoqués : limiter l’offre au niveau de la production, vendre le surplus au prix d’approvisionnement, ou octroyer un quota à chaque citoyen plutôt qu’à chaque voiture. D’un autre côté, divers responsables tiennent des propos contradictoires sur la hausse ou non des prix. Des déclarations déroutantes et contradictoires qui, même si on les ignore, nous rappellent que la décision d’augmenter le prix de l’essence est prise sous l’ombre d’Aban 98 (novembre 2019). Ce mois où une hausse soudaine du prix de l’essence a provoqué des manifestations nationales, des coupures d’Internet et une répression étatique meurtrière.
Ce n’est pas seulement le souvenir douloureux d’Aban 98 ; il y a aussi les manifestations de Dey 1404 (décembre 2025), qui ont débuté pour protester contre la chute du rial et la vie chère, et qui se sont rapidement transformées en un vaste mouvement de contestation politique contre le pouvoir, réprimé de manière plus sanglante que jamais. La crainte du gouvernement ne devrait pas se limiter à la répétition d’Aban 98. Aujourd’hui, la société iranienne est encore plus éloignée de celle de 2019. Elle est passée d’une crise à une autre, accumulant colère, deuil et tristesse. Selon beaucoup, le plus bas niveau de confiance entre le peuple et le gouvernement a tout bonnement disparu.
Ce soir à “Meydan”, nous posons la question : dans ces conditions, quel changement est réellement inévitable ? Quelle voie est la plus juste et, en fin de compte, qui doit payer le coût de la crise de l’essence ? Comme d’habitude, vous qui regardez cette émission ce dimanche soir à “Meydan”, nous allons aborder ce débat en deux panels distincts. Tout d’abord, Ata Hosseinian, journaliste spécialisé en économie et énergie, et Iman Naseri, vice-président senior pour le Moyen-Orient et l’Asie au cabinet de conseil en marchés énergétiques FGE, m’accompagneront. Ensuite, Mojtaba Najafi, analyste politique et social, se joindra à nous.
Mais avant tout, il est nécessaire de passer en revue la tendance de l’augmentation du prix de l’essence en Iran. La production et la distribution d’essence en Iran n’ont jamais été dépolitisées. Durant la guerre Iran-Irak, l’essence, à l’instar de nombreux produits essentiels, était rationnée.
En juillet 2007, les cartes de carburant et le rationnement ont été introduits. L’essence contingentée valait 100 tomans, et le lancement soudain de ce plan a provoqué des protestations et l’incendie de plusieurs stations-service. L’essence libre à 400 tomans a été introduite à Norouz 2008. En décembre 2010, le prix de l’essence contingentée est passé à 400 et l’essence libre à 700 tomans. Des subventions en espèces ont été versées simultanément aux familles, et la consommation a diminué pendant un certain temps. En 2014, les prix ont atteint 700 à 1000 tomans, puis l’essence est passée à un tarif unique de 1000 tomans.
Mais en novembre 2019 (Aban 98), une augmentation nocturne du prix à 1500 et 3000 tomans a entraîné des manifestations nationales, des coupures d’Internet et une répression sanglante. Amnesty International a recensé la mort d’au moins 323 personnes. En décembre 2025 (1404), un troisième tarif de 5000 tomans a été appliqué aux cartes de station et à certains véhicules, marquant le premier changement de prix depuis novembre 2019, tout en maintenant les deux anciens tarifs.
Désormais, trois nouveaux scénarios sont évoqués, mais aucun n’a encore été approuvé.
Bien, nous concluons cette revue des données avec Kerman, où une partie du nouveau plan a été mise en œuvre : un tarif de 87 200 tomans pour la consommation excédentaire, qui a été abandonné quelques heures plus tard. Dans le premier panel de ce soir, examinons le fond du problème et les options disponibles. Je souhaite la bienvenue à nos deux invités. Commençons avec vous, Monsieur Hosseinian. Dites-nous ce qui a été exactement mis en œuvre à Kerman et ce qui a été annulé.
(Résumé de l’analyse) : M. Hosseinian affirme que le plan à Kerman était une décision concertée avec le gouvernement et les services de sécurité, servant de “banc d’essai” pour mesurer la tolérance de la société avant une application à l’échelle nationale. M. Naseri explique que ces prix reflètent la situation difficile de l’Iran face à ses importations d’essence et que, dans un marché fermé, supprimer les subventions énergétiques sans préparer l’économie est une tâche extrêmement ardue.
以下是该视频节目的部分中文翻译：
对数百万伊朗人来说，汽油不仅仅是汽车燃料，更是他们的生计所在。公民的工作和生活都与汽油息息相关。汽油会涨价吗？如果汽油涨价了会发生什么？欢迎收看《广场》（Meydan）。
各位《广场》节目的观众朋友，大家好，祝大家度过美好的一天。我是法希梅·赫兹雷-海达里（Fahimeh Khezre-Heidari）。这些天来，这个尚未从战争、国家货币贬值、物价高涨、通货膨胀、焦虑以及戴伊月（12月/1月）阴影中恢复过来的社会，又开始对政府即将出台的汽油决策感到惶恐不安。这项决策无论是以直接还是间接的方式，都必然会影响公民的生活，而且至少在表面上看来，它可能会使原本就已经遭受重创、生活水平下降的伊朗家庭雪上加霜。
局势正是如此。许多经济学家认为，提高汽油价格或许是一个不可避免的决定。但与此同时，在一个经历了如此多危机、充满如此严重不信任的国家里，这样一个决定究竟能否仅仅停留在经济层面，还是会成为引发一场新的社会危机的导火索？伊朗正面临着一个严峻的现实：汽油消费量已经超过了生产和供应能力，填补这一缺口每年需要花费数十亿美元。因此，必须采取行动，但该怎么做呢？
核心问题并非汽油价格应该上涨多少、究竟该不该涨，或者每辆车应该分配多少升配额。问题在于：在限制民众的配额之前，在提高价格——这或许看似是首要对策——之前，是否已经对其他影响因素进行了评估？国内高耗油汽车的成本、低效的公共交通、走私燃油、制裁、战争、多年来错误的政策以及管理不善，这些又该如何计算？它们是否被纳入了考量？
政府表示尚未就汽油问题做出最终决定，但目前探讨了三种可能的方案：将供应量限制在产量水平内、按保本价出售超额消费量，或者按人头发放汽油配额而非按车辆发放。另一方面，各方官员就汽油价格是否会上涨发表了相互矛盾的言论。这些令人困惑和矛盾的言论，即便我们将其忽略，也无法让我们忘记：提高汽油价格的决定正是在 98 年阿班月（2019年11月）的阴影下做出的。当时，汽油价格的突然暴涨引发了全国性抗议、断网以及残酷的国家镇压。
这不仅是 2019 年 11 月痛苦的回忆，还有 1404 年戴伊月（2025年12月）的抗议活动，这些抗议最初是由里尔贬值和物价上涨引起的，但很快演变成针对政府的大规模政治抗议，并遭到了有史以来最血腥的镇压。政府的担忧绝不应当仅仅是重蹈 2019 年 11 月的覆辙。今天的伊朗社会甚至已经与 2019 年的社会大不相同。伊朗社会从一场危机走向另一场危机，愤怒、哀伤和痛苦不断叠加。据许多人所说，民众与政府之间甚至连最低限度的信任都已经荡然无存。
今晚在《广场》节目中，我们要问：在这样的状况下，究竟怎样的改变才是真正不可避免的？哪条道路才更加公正？归根结底，这场汽油危机的代价应该由谁来支付？一如既往，收看本节目的观众朋友们，今晚（周日）我们将分两个不同的专题小组来探讨这个话题。首先，经济与能源记者阿塔·侯赛尼安（Ata Hosseinian）以及能源市场咨询公司 FGE 中东和亚洲高级副总裁伊曼·纳瑟利（Iman Naseri）将与我一同参与讨论。随后，政治和社会分析家莫杰塔巴·纳贾菲（Mojtaba Najafi）也将加入我们。
但在此之前，我们有必要回顾一下伊朗汽油价格上涨的历程。伊朗的汽油生产和配送从来都与政治密不可分。在两伊战争期间，汽油和许多必需品一样是实行配给制的。
2007 年 7 月，燃油卡和配给制出台。有配额的汽油价格为每升 100 托曼，这一计划的突然实施引发了抗议和多处加油站被焚烧的事件。2008 年诺鲁孜节（波斯新年）推出了每升 400 托曼的无配额汽油。2010 年 12 月，有配额汽油价格涨至 400 托曼，无配额汽油价格涨至 700 托曼。与此同时，政府向家庭发放了现金补贴，消费量在一段时间内有所下降。2014 年，价格涨至 700 到 1000 托曼，随后汽油价格归于 1000 托曼的单一价格。
但在 2019 年 11 月（阿班月），夜间将汽油价格暴涨至 1500 和 3000 托曼的举动引发了全国抗议、断网和致命镇压。国际特赦组织记录在案的死亡人数至少有 323 人。2025 年 12 月（1404年），针对加油站燃油卡和部分车辆新增了每升 5000 托曼的第三档价格，这也是自 2019 年 11 月以来的首次价格变动，同时保留了前两档价格。
目前虽然提出了三种新方案，但尚未正式获批。
好了，数据回顾到克尔曼结束，当地部分实施了新方案：对超出配额的消费设定了每升 87,200 托曼的价格，但几小时后便被搁置。在今晚的第一组讨论中，让我们来看看问题所在以及有哪些可行选项。欢迎两位嘉宾。首先请问侯赛尼安先生，请给我们讲讲克尔曼到底实施了什么，又取消了什么？
（分析摘要）：侯赛尼安先生认为，克尔曼的计划是政府与安全机构协商后做出的决定，旨在作为评估社会耐受力的“试点”，以便日后在全国范围内推广。纳瑟利先生则解释说，这些价格反映了伊朗在进口汽油时面临的困境，在一个封闭的市场中，如果不在经济上做好准备就取消能源补贴，将是极其艰难的。
إليك ترجمة عربية لنسخة من تفريغ الفيديو:
بالنسبة لملايين الإيرانيين، البنزين ليس مجرد وقود للسيارات، بل هو الرزق؛ إذ ترتبط أعمال المواطنين ومعيشتهم بالبنزين. فهل سيصبح البنزين باهظ الثمن؟ وماذا سيحدث إذا ارتفع سعر البنزين؟ أهلاً بكم في برنامج “ميدان”.
تحياتي، طابت ليلتكم أو أوقاتكم بكل خير يا مرفقين برنامج “ميدان”. أنا فهيمه خسرو حيدري. في هذه الأيام، المجتمع الذي لم يتعافَ بعد من الحرب، وانهيار القيمة الوطنية، وغلاء المعيشة، والتضخم، والقلق، وتداعيات شهر دي (ديسمبر/كانون الثاني)، يعيش الآن هلع قرار يوشك الحكومة على اتخاذه بشأن البنزين. وهو قرار سيؤثر حتماً، بأشكال مختلفة، بشكل مباشر أو غير مباشر، على حياة المواطنين، وعلى الأقل للوهلة الأولى، يُخشى أن يزيد من صعوبة حياة العائلات الإيرانية المتضررة والمثقلة أصلاً.
الوضع بهذا الشكل: يعتبر العديد من اقتصاديي رفع سعر البنزين قراراً قد يكون لا مفر منه. وفي الوقت نفسه، في بلد يعاني من كل هذه الأزمات وكل هذا انعدام الثقة، هل يمكن لمثل هذا القرار أن يظل مجرد قرار اقتصادي، أم أنه قد يشعل شرارة أزمة اجتماعية جديدة؟ تواجه إيران واقعاً قاسياً؛ فقد تجاوز استهلاك البنزين طاقة الإنتاج والتوزيع، وتكلفة سد هذه الفجوة تكلف مليارات الدولارات كل سنوياً. إذن، يجب القيام بشيء ما، ولكن ماذا؟
السؤال الأساسي ليس هو بمقدار ما يجب زيادة سعر البنزين أو ما إذا كان ينبغي زيادته أم لا، أو كم يجب أن تكون حصة كل سيارة من لترات البنزين. السؤال هو: قبل تقييد حصص الناس، وقبل زيادة السعر التي قد تبدو الحل الأول، هل تم حساب العوامل الأخرى المؤثرة أصلاً؟ تكلفة السيارات المحلية عالية الاستهلاك، ووسائل النقل العام غير الكفؤة، وتهريب الوقود، والعقوبات، والحرب، وسنوات من السياسات الخاطئة والإدارة المليئة بالأخطاء؛ أين وكيف تم حساب كل ذلك؟ هل هي موجودة أصلاً في الحسابات؟
تقول الحكومة إنها لم تتخذ بعد قراراً نهائياً بشأن البنزين، ولكن يتم الحديث عن ثلاثة سيناريوهات محتملة: تقييد العرض ليتماشى مع حجم الإنتاج، أو بيع الاستهلاك الزائد بالسعر التكلفة، أو منح حصة لكل إيراني بدلاً من كل سيارة. ومن جهة أخرى، يطلق مختلف المسؤولين تصريحات متناقضة حول ما إذا كان سعر البنزين سيرتفع أم لا. تصريحات مربكة ومتناقضة، حتى لو تجاهلناها، لا تجعلنا ننسى أن قرار زيادة سعر البنزين يُتخذ في ظل أحداث آبان 98 (نوفمبر 2019). الشهر الذي أدى فيه الارتفاع المفاجئ لسعر البنزين إلى احتجاجات واسعة النطاق، وقطع الإنترنت، وقمع حكومي دموي.
وليست الذكرى المؤلمة لـ آبان 98 هي وحدها الحاضرة؛ بل هناك أيضاً احتجاجات شهر دي 1404 (ديسمبر 2025) التي بدأت بالاحتجاج على سقوط الريال وغلاء الأسعار، ولم تستغرق طويلاً لتتحول إلى احتجاج سياسي واسع ضد الحكومة، وقُمِعَت بوحشية أكثر من أي وقت مضى. ولا ينبغي أن يكون قلق الحكومة مجرد تكرار لأبان 98. اليوم، ابتعد المجتمع الإيراني حتى عن مجتمع عام 2019. لقد انتقل المجتمع الإيراني اليوم من أزمة إلى أخرى، وتراكمت الغضب والأسوه والحزن فوق بعضها البعض. وبحسب الكثيرين، لم يعد هناك حتى أدنى مستوى من الثقة بين الناس والحكومة.
نسأل الليلة في “ميدان”: في هذه الظروف، ما هو التغير الذي لا مفر منه حقاً؟ وأي طريق هو الأكثر عدالة؟ وفي النهاية، من الذي يجب عليه دفع تكلفة أزمة البنزين؟ كالعادة، أنتم الذين تتابعون هذا البرنامج، الليلة في “ميدان” يوم الأحد، سنناقش هذا الموضوع في جلستين منفصلتين. أولاً، سينضم إليّ عطا حسينيان، الصحفي المختص في الاقتصاد والطاقة، وإيمان ناصري، نائب الرئيس الإقليمي للشرق الأوسط وآسيا في شركة “إف جي إي” لاستشارات أسواق الطاقة. وبعد ذلك، سيلحق بنا مجتبى نجفي، المحلل السياسي والاجتماعي.
ولكن قبل كل شيء، من الضروري مراجعة مسار ارتفاع سعر البنزين في إيران. إن إنتاج وتوزيع البنزين في إيران لم يكونا بمعزل عن السياسة قط. فخلال الحرب الإيرانية العراقية، كان البنزين، مثل العديد من السلع الضرورية، يُصرف بالبطاقات التموينية (الكوبونات).
في يوليو 2007، جاءت بطاقات الوقود ونظام الحصص. أصبح لتر البنزين المدعوم بـ 100 تومان، وأدى الإطلاق المفاجئ للخطة إلى احتجاجات وإحراق عدد من محطات الوقود. وعُرض البنزين الحر بسعر 400 تومان اعتباراً من عيد النوروز عام 2008. وفي ديسمبر 2010، ارتفع سعر البنزين بحصته إلى 400 تومان والبنزين الحر إلى 700 تومان. وفي نفس الوقت، توفرت الإعانات النقدية للعائلات وانخفض الاستهلاك لفترة من الزمن. وفي عام 2014، وصلت الأسعار إلى ما بين 700 و1000 تومان، ثم أصبح البنزين بسعر موحد قدره 1000 تومان بعد عام واحد.
ولكن في نوفمبر 2019 (آبان 98)، أدى الرفع الليلي لأسعار البنزين إلى 1500 و3000 تومان إلى احتجاجات وطنية وقطع للإنترنت وقمع مميت. وقد وثقت منظمة العفو الدولية مقتل ما لا يقل عن 323 شخصاً. وفي ديسمبر 2025 (1404)، أُضيف سعر ثالث قدره 5000 تومان لبطاقات المحطات وبعض السيارات، وهو أول تغيير في السعر منذ نوفمبر 2019، مع الحفاظ على السعرين السابقين.
والآن تُطرح ثلاثة سيناريوهات جديدة، لكن لم يتم إقرار أي منها بعد.
حسنًا، أنهينا عرض البيانات مع كرمان، حيث تم تنفيذ جزء من الخطة الجديدة: الإعلان عن تسعيرة بقيمة 87,200 تومان للاستهلاك الإضافي، والتي تم التخلي عنها بعد ساعات قليلة. أعتقد أنه في الجلسة الأولى الليلة، علينا إلقاء نظرة لنرى ما هي المشكلة أساساً وما هي الخيارات المتاحة. أرحب بكل من عطا حسينيان وإيمان ناصري، وأهلاً بكما. ولنبدأ النقاش معك سيد حسينيان، أخبرنا ماذا تم تنفيذه بالضبط في كرمان وما الذي تم إلغاؤه؟
(ملخص التحليل): يؤكد السيد حسينيان أن القرار الغريب في كرمان يجب أن يُنظر إليه في إطار أوسع؛ إذ واجهت محافظات الجنوب مثل كرمان وسيستان وبلوچستان نقصاً في البنزين لأكثر من شهرين، وكانت كرمان بمثابة “حقل تجارب” نفذت فيه الحكومة والجهات الأمنية السياسة خطوة بخطوة لقياس نبض المجتمع وتمهيداً لقرارات كبرى مقبلة. أما السيد ناصري فيشير إلى أن هذه الأسعار ربما تعكس نصف سعر السوق الحر للاستيراد والتصدير في منطقة الخليج، لافتاً إلى أن إيران تستورد كميات كبيرة من البنزين (خاصة عبر الهند والإمارات)، وأن معالجة تكلفة الطاقة في اقتصاد مغلق وغير صحي تتطلب تمهيد البنية التحتية الاقتصادية المناسبة أولاً بدلاً من الحلول المؤقتة.
यहाँ इस वीडियो की ट्रांसक्रिप्ट का हिंदी अनुवाद दिया गया है:
लाखों ईरानियों के लिए पेट्रोल सिर्फ कारों का ईंधन नहीं है, यह उनकी आजीविका है; नागरिकों का व्यवसाय और जीवनयापन पेट्रोल से जुड़ा हुआ है। क्या पेट्रोल महंगा होने वाला है? अगर पेट्रोल महंगा हो जाए तो क्या होगा? ‘मeydan’ (मैदान) में आपका स्वागत है।
‘मैदान’ के सभी साथियों को मेरी तरफ से नमस्कार, शुभ संध्या या शुभ दिन। मैं फहीमेह खज्रे-हेडारी हूँ। इन दिनों, एक ऐसा समाज जो अभी तक युद्ध, राष्ट्रीय मुद्रा के पतन, मँहगाई, मुद्रास्फीति, चिंता और ‘दे’ (Dey) महीने की उथल-पुथल से उबर नहीं पाया है, अब उस फैसले की दहशत में जी रहा है जो सरकार पेट्रोल को लेकर लेने जा रही है। एक ऐसा फैसला जो प्रत्यक्ष या अप्रत्यक्ष रूप से, अलग-अलग तरीकों से नागरिकों के जीवन को जरूर प्रभावित करेगा, और कम से कम पहली नजर में तो यही अंदेशा है कि यह पहले से ही आहत और सिमटे हुए ईरानी परिवारों के जीवन को और भी अधिक कठिन बना देगा।
स्थिति कुछ ऐसी है: कई अर्थशास्त्री पेट्रोल की कीमत में बढ़ोतरी को एक ऐसा फैसला मानते हैं जो शायद अनिवार्य है। साथ ही, इतने सारे संकटों और अविश्वास वाले देश में, क्या ऐसा फैसला केवल एक आर्थिक निर्णय बनकर रह सकता है या यह किसी नए सामाजिक संकट की चिंगारी बन सकता है? ईरान एक कठोर वास्तविकता का सामना कर रहा है: पेट्रोल की खपत उत्पादन और वितरण की क्षमता से अधिक हो गई है, और इस अंतर को पाटने में हर साल अरबों डॉलर का खर्च आता है। इसलिए कुछ किया जाना चाहिए, लेकिन क्या?
मुख्य सवाल यह नहीं है कि पेट्रोल की कीमत कितनी बढ़ाई जानी चाहिए या इसे बिल्कुल बढ़ाना चाहिए या नहीं, या फिर प्रत्येक वाहन का कोटा कितने लीटर होना चाहिए। सवाल यह है कि लोगों के कोटे को सीमित करने से पहले, कीमत बढ़ाने से पहले—जो शायद पहली प्रतिक्रिया लगती है—क्या अन्य प्रभावशाली कारकों की भी गणना की गई है? घरेलू स्तर पर अधिक ईंधन की खपत करने वाली कारों की लागत, खराब सार्वजनिक परिवहन, ईंधन की तस्करी, प्रतिबंध, युद्ध, वर्षों की गलत नीतियां और कुप्रबंधन—इन सबका क्या? इन्हें कहाँ और कैसे कैलकुलेट किया गया है? क्या ये किसी कैलकुलेशन में शामिल भी हैं?
सरकार का कहना है कि उसने अभी तक पेट्रोल के बारे में कोई अंतिम निर्णय नहीं लिया है, लेकिन तीन संभावित परिदृश्यों पर चर्चा की जा रही है: उत्पादन स्तर तक आपूर्ति को सीमित करना, अतिरिक्त खपत को आपूर्ति मूल्य पर बेचना, या हर कार के बजाय प्रत्येक ईरानी नागरिक को कोटा देना। दूसरी ओर, विभिन्न अधिकारी पेट्रोल की कीमत बढ़ने या न बढ़ने को लेकर विरोधाभासी बातें कह रहे हैं। ये भ्रामक और परस्पर विरोधी बयान, अगर हम इन्हें नजरअंदाज भी कर दें, तो भी हम यह नहीं भूल सकते कि पेट्रोल की कीमत बढ़ाने का फैसला ‘आबान 98’ (नवंबर 2019) की छाया में लिया जा रहा है। वह आबान का महीना जिसमें पेट्रोल की अचानक बढ़ी कीमतों ने देशव्यापी विरोध प्रदर्शनों, इंटरनेट शटडाउन और हिंसक तथा घातक सरकारी दमन का रूप ले लिया था।
यह सिर्फ आबान 98 की दर्दनाक याद नहीं है; ‘दे 1404’ (दिसंबर 2025) के वे विरोध प्रदर्शन भी हैं जो रियाल के पतन और मँहगाई के खिलाफ शुरू हुए थे और जो जल्द ही सरकार के खिलाफ एक व्यापक राजनीतिक विरोध में बदल गए थे, जिन्हें पहले से कहीं अधिक खून-खराबे के साथ कुचला गया था। सरकार की चिंता केवल आबान 98 की पुनरावृत्ति नहीं होनी चाहिए। आज का ईरानी समाज 2019 के समाज से भी बहुत आगे निकल चुका है। आज का ईरानी समाज एक संकट से दूसरे संकट में पहुँच चुका है, जहाँ गुस्से, शोक और दुख की परतें एक के बाद एक जमती चली गई हैं। कई लोगों का मानना है कि जनता और सरकार के बीच भरोसे का वह न्यूनतम स्तर भी अब नहीं बचा है।
आज रात ‘मैदान’ में हम सवाल करते हैं: इन परिस्थितियों में कौन सा बदलाव वास्तव में अपरिहार्य है? कौन सा रास्ता अधिक न्यायसंगत है और अंततः, इस पेट्रोल संकट की कीमत किसे चुकानी चाहिए? हमेशा की तरह, आप जो इस कार्यक्रम को देख रहे हैं, ‘मैदान’ में आज रविवार को हम इस बहस को दो अलग-अलग पैनलों में आगे बढ़ाएंगे। पहले, अर्थव्यवस्था और ऊर्जा मामलों के पत्रकार अता हुसैनीन और ऊर्जा बाजार परामर्श फर्म FGE के मध्य पूर्व और एशिया के वरिष्ठ उपाध्यक्ष इमान नासेरी मेरे साथ जुड़े हैं। इसके बाद, राजनीतिक और सामाजिक विश्लेषक मोजतबा नजाफी हमारे साथ जुड़ेंगे।
लेकिन सबसे पहले, ईरान में पेट्रोल की कीमतों में बढ़ोतरी के इतिहास पर एक नजर डालना जरूरी है। ईरान में पेट्रोल का उत्पादन और वितरण कभी भी राजनीति से अछूता नहीं रहा है। ईरान-इराक युद्ध के वर्षों में भी पेट्रोल कई अन्य जरूरी वस्तुओं की तरह राशन पर मिलता था, जिसे बहुत से लोग आज भी याद करते हैं।
जुलाई 2007 में, फ्यूल स्मार्ट कार्ड और राशनिंग प्रणाली आई। कोटे वाला पेट्रोल 100 तोमान हो गया और इस योजना की अचानक शुरुआत से विरोध प्रदर्शन हुए और कई पेट्रोल पंप जला दिए गए। नूरुज 2008 से बिना कोटे वाला खुला पेट्रोल 400 तोमान पर मिलने लगा। दिसंबर 2010 में, कोटे वाले पेट्रोल की कीमत 400 और खुले पेट्रोल की कीमत 700 तोमान तक पहुँच गई। साथ ही, परिवारों को नकद सब्सिडी मिलने लगी और कुछ समय के लिए खपत में कमी आई। 2014 में कीमतें 700 से 1000 तोमान तक पहुँच गईं और एक साल बाद पेट्रोल एकल दर पर 1000 तोमान का हो गया।
लेकिन नवंबर 2019 (आबान 98) में, रात-ही-रात पेट्रोल की कीमत बढ़ाकर 1500 और 3000 तोमान कर दी गई, जिसके परिणामस्वरूप देशव्यापी विरोध प्रदर्शन, इंटरनेट कटने की घटनाएँ और घातक दमन हुआ। एमनेस्टी इंटरनेशनल ने कम से कम 323 लोगों के मारे जाने की पुष्टि की है। दिसंबर 2025 (1404) में, स्टेशन कार्ड और कुछ वाहनों के लिए 5000 तोमान की तीसरी दर जोड़ी गई—जो नवंबर 2019 के बाद से पहला मूल्य बदलाव था, जबकि पिछली दोनों दरें बरकरार रखी गईं।
अब तीन नए परिदृश्य सामने रखे जा रहे हैं, लेकिन अभी तक उनमें से किसी को भी मंजूरी नहीं मिली है।
खैर, हमने करमान के साथ डेटा विश्लेषण समाप्त किया, जहाँ नई योजना का एक हिस्सा लागू किया गया था: अतिरिक्त खपत के लिए 87,200 तोमान की दर की घोषणा की गई और कुछ ही घंटों बाद उसे वापस ले लिया गया। मुझे लगता है कि आज रात के पहले पैनल में हमें इस बात पर नजर डालनी चाहिए कि असल में मुद्दा क्या है और हमारे पास कौन-कौन से विकल्प मौजूद हैं। अता हुसैनीन और इमान नासेरी, दोनों का स्वागत है। श्री हुसैनीन, आइए आपसे शुरुआत करते हैं। हमें बताएं कि करमान में वास्तव में क्या लागू किया गया था और क्या रद्द किया गया?
(विश्लेषण का सारांश): श्री हुसैनीन का कहना है कि करमान में उठाया गया यह अजीब कदम सरकार और सुरक्षा एजेंसियों की एक सुनियोजित योजना थी। लगभग दो महीनों से दक्षिणी प्रांतों जैसे करमान, सिस्तान और बलूचिस्तान के लोग ईंधन की कमी से जूझ रहे थे, और करमान को राष्ट्रीय स्तर पर ऐसी नीति लागू करने से पहले समाज के सहनशक्ति स्तर (पल्स) को मापने के लिए एक ‘पायलट’ के रूप में इस्तेमाल किया गया था। वहीं, श्री नासेरी का कहना है कि ये कीमतें संभवतः खाड़ी बाजारों में आयात-निर्यात के मुक्त बाजार मूल्य का आधा हिस्सा दर्शाती हैं, और एक बंद अर्थव्यवस्था में सब्सिडी को खत्म करने के लिए पहले बुनियादी आर्थिक माहौल को तैयार करना जरूरी होता है, न कि केवल अल्पकालिक उपाय करना।
متن کامل و دقیق ویدیو به زبان فارسی (همان زبان اصلی گفتار):
برای میلیونها ایرانی بنزین فقط سوخت اتومبیلها نیست، رزق و روزیست؛ کسبوکار و معیشت شهروندان به بنزین گره خورده است. آیا بنزین گران میشود؟ اگر بنزین گران شود چه میشود؟ به «میدان» خوش آمدید.
سلام، شب و روز بر شما خوش همراهان «میدان»؛ با من، فهیمه خسرودری. این روزها جامعهای که هنوز از جنگ، سقوط ارزش ملی، گرانی، تورم، اضطراب و سوگ دیماه عبور نکرده، حالا دلهره تصمیمی را دارد که حکومت قرار است برای بنزین بگیرد؛ تصمیمی که حتماً به شکلهای مختلف، مستقیم، بیواسطه یا باواسطه بر زندگی شهروندان اثر دارد و دستکم در نگاه اول، احتمال میرود زندگی آسیبخورده و کوچکترشده خانوادههای ایرانی را سختتر از اینی که هست بکند.
وضعیت این شکلیست؛ بسیاری از اقتصاددانان افزایش قیمت بنزین را تصمیمی میدانند که شاید ناگزیر باشد. در عین حال، در کشوری با این همه بحران، این همه بیاعتمادی، آیا چنین تصمیمی میتواند صرفاً یک تصمیم اقتصادی باقی بماند، یا إبسا جرقه بحران اجتماعی تازهای شود؟ ایران با یک واقعیت سخت روبهروست؛ مصرف بنزین از توان تولید و توزیع بیشتر شده و تأمین این فاصله هر سال میلیاردها دلار هزینه دارد. پس باید کاری کرد، اما چه کاری؟
پرسش اصلی این نیست که قیمت بنزین را چقدر باید افزایش داد، یا اصلاً باید افزایش داد یا نه، یا اینکه سهمیه هر خودرو چند لیتر بنزین باید باشد. پرسش اینجاست که پیش از محدود کردن سهم مردم، پیش از افزایش قیمت که شاید اولین راهکار به نظر برسد، آیا عوامل تأثیرگذار دیگر اصلاً محاسبه شدهاند؟ هزینه خودروهای پرمصرف داخلی، حملونقل عمومی ناکارآمد، قاچاق سوخت، تحریمها، جنگ، سالها سیاستگذاری نادرست و مدیریت پراتشتباه، اینها چه؟ اینها کجا و چگونه محاسبه شدهاند؟ اصلاً در محاسبهها هستند؟
دولت میگوید که هنوز تصمیم نهایی را درباره بنزین نگرفته، اما از سه سناریوی محتمل صحبت میشود: محدود کردن عرضه به میزان تولید، فروش مصرف اضافه با قیمت تأمینشده، یا دادن سهمیه به هر ایرانی به جای هر خودرو. از آن سو، مقامهای مختلف درباره بالا رفتن یا نرفتن قیمت بنزین حرفهای متناقض میزنند؛ اظهاراتی گیجکننده و متناقض که حالا اگر آنها را هم نادیده بگیریم، باز از یاد نمیبریم که تصمیم به افزایش قیمت بنزین زیر سایه آبان ۹۸ است که گرفته میشود؛ آبانماهی که در آن افزایش ناگهانی قیمت بنزین به اعتراض سراسری، قطع اینترنت و سرکوب مرگبار حکومتی انجامید.
تنها خاطره دردناک آبان ۹۸ هم نیست؛ اعتراضهای دیماه ۱۴۰۴ هم هست که از اعتراض به سقوط ریال و گرانیها آغاز شد، فراموش نکردیم و خیلی زود به اعتراض سیاسی گستردهای علیه حکومت تبدیل شد و خونبارتر از همیشه هم سرکوب شد. بسا نگرانی حکومت صرفاً هم نباید تکرار آبان ۹۸ باشد؛ امروز جامعه ایران حتی دیگر از جامعه سال ۹۸ هم فاصله دارد. جامعه امروز ایران از بحرانی به بحران دیگر رسیده و خشم و سوگ و غم روی خشم و سوگ و غم گذاشته است. به باور بسیاری، حتی آن پایینترین سطوح اعتماد هم دیگر بین مردم و حکومت وجود ندارد.
امشب در «میدان» میپرسیم: در این شرایط چه تغییری واقعاً اجتنابناپذیر است؟ چه راهی عادلانهتر است و در نهایت، چه کسی باید هزینه بحران بنزین را بپردازد؟ طبق معمول، شما که این برنامه را میبینید؛ امشب در «میدان» (یکشنبه) در دو پنل جداگانه به این بحث میپردازیم. اول، عطا حسینیان، روزنامهنگار در حوزه اقتصاد و انرژی، و ایمان ناصری، معاون ارشد خاورمیانه و آسیای شرکت مشاوره بازارهای انرژی افجیئی (FGE)، با من همراه شدند؛ بعد هم مجتبی نجفی، تحلیلگر سیاسی و اجتماعی، به ما خواهد پیوست.
اما پیش از هر چیز، ضرورت دارد که مروری کنیم بر روند افزایش قیمت بنزین، تولید بنزین و توزیع بنزین در ایران. این اتفاقات در ایران، هرچه که به بنزین مربوط است، تازه سیاسی نشده؛ در سالهای جنگ ایران و عراق هم بنزین مثل شماری از کالاهای ضروری کوپنی بود، بسیاری آن را هنوز به خاطر دارند. بعد از جنگ، دولتهای هاشمی و خاتمی قیمت را در چند مرحله از ۵ تومان در اواخر دهه ۶۰ به ۸۰ تومان در آغاز دهه ۸۰ رساندند، بدون اینکه بحران سراسری چشمگیری هم رخ بدهد. همینجا مروری کنیم بر این افزایش قیمتها همراه با مهمانان میدان امشب و بازگردیم.
تیر ۱۳۸۶: کارت سوخت و سهمیهبندی آمد. بنزین سهمیهای ۱۰۰ تومان شد و شروع ناگهانی طرح به اعتراض و آتشزدن شماری از جایگاهها انجامید. بنزین آزاد ۴۰۰ تومانی از نوروز ۱۳۸۷ عرضه شد. آذر ۱۳۸۹: قیمت بنزین سهمیهای به ۴۰۰ و بنزین آزاد به ۷۰۰ تومان رسید. یارانه نقدی همزمان در دسترس خانوادهها قرار گرفت و مصرف برای مدتی کاهش یافت. در ۱۳۹۳ قیمتها به ۷۰۰ تا ۱۰۰۰ تومان رسید؛ یک سال بعد بنزین ۱۰۰۰ تومانی تکنرخی شد. این اصلاح دو مرحلهای به اعتراض سراسری منجر نشد.
اما آبان ۱۳۹۸: افزایش شبانه قیمت بنزین به ۱۵۰۰ و ۳۰۰۰ تومان، اعتراض سراسری، قطع اینترنت و سرکوب مرگبار را در پی داشت. عفو بینالملل کشته شدن دستکم ۳۲۳ نفر را مستند کرده است. آذرماه ۱۴۰۴: نرخ سوم ۵۰۰۰ تومانی برای کارت جایگاه و برخی خودروها اضافه شد؛ نخستین تغییر قیمت از آبان ۹۸، در حالی که دو نرخ قبلی حفظ شدند. در ۱۴۰۵: سهمیه ۳۰۰۰ تومانی از ۱۰۰ لیتر ابتدا به ۷۰ و سپس به ۵۰ لیتر کاهش یافت. در کرمان نرخ ۸۷,۲۰۰ تومانی اعلام و چند ساعت بعد متوقف شد. حالا سه سناریوی تازه مطرح است، اما هنوز هیچکدام تصویب نشده.
خب، دادهنما را با کرمان تمام کردیم؛ جایی که بخشی از طرح جدید اجرا شد؛ نرخ ۸۷,۲۰۰ تومانی برای مصرف اضافه اعلام شد و خیلی زود، ساعاتی بعد، کنار گذاشته شد. به نظرم در پنل اول امشب نگاهی کنیم ببینیم اصلاً مسئله چیست، گزینههای ممکن و موجود کدامها هستند. عطا حسینیان، ایمان ناصری، به هر دو خوشآمد میگویم و سلام میکنم بهتون. اجازه بدهید آقای حسینیان، با شما بحث را آغاز بکنیم؛ به ما بگویید در کرمان دقیقاً چه چیزی اجرا شد و چه چیزی لغو شد؟
درود بر شما، وقتتون هم بخیر. کرمان رو، آن تصمیم عجیبوغریب استاندار کرمان رو باید در یک اشل گنده ببینیم. ما تقریباً مردم جنوب، هرمزگان، کرمان، سیستانوبلوچستان، بخشی از خوزستان، تقریباً بیش از دو ماهه که در یک عصر و حرجِ بیبنزینی، نبود بنزین، کمبود بنزین، صفهای طویل درگیر بودن. اما تو همه این استانهای جنوبی، استاندار کرمان وظیفه دیگهای رو انگار داشت؛ انگار بهش سپرده بودن که نقش دیگهای رو بازی کنه. رئیسجمهور تصمیمگیریهایی کرد، با سهمیهها بازی کرد در دو ماه گذشته رو دارم عرض میکنم؛ بله، سهمیهها رو دستکاری کرد، دفعات سوختگیری در جایگاهها رو با بخشنامههای مختلف دستکاری کرد و تقریباً دو ماه مردم کرمان رو اسیر و دبیر این سیاستگذاریهای خودش کرد و به یکباره در آن شب کذایی اعلام کرد که ما سهمیههای بنزین رو داریم، یک سهمیه ۴۰ لیتری ۵۰۰۰ تومنی جایگاهها هم به همه مردم میدیم، اما بعد از اون، هر کسی بیشتر خواست بنزین مصرف کنه، قیمتش ۸۷ هزار تومنه! فکر میکنم در تاریخ جمهوری اسلامی بیسابقه است که یک استاندار بیاد همچین کاری بکنه، چنین تصمیمی بگیره؛ تصمیمی که عاقبت به شدت امنیتی داره، یعنی از آبان ۹۸ بنزین کاملاً مقوله امنیتی در جمهوری اسلامی پیدا کرده…
ولی اینکه شما تأکید میکنید رو استاندار، استاندار که بهتنهایی نمیتونه چنین تصمیمی بگیره؟ دقیقاً میخوام همین رو بگم؛ این با چراغ سبز وزارت کشور بوده، حتماً نهادهای امنیتی بوده و کرمان، استان کرمان در این دو ماه اخیر تقریباً میشه گفت پایلوت برنامهای بوده که دولت در ذهنش در رابطه با بنزین داشته؛ اونجا اجرایی شده، گام به گام رفتن جلو، فیدبک رو از مردم گرفتن، نهادهای امنیتی ششدنگ حواسشون به تب جامعه بوده و بعد اون تأیید خبر و نرخگذاری آنچنانی و بعد چند ساعت بعد تکذیبش، همهش در یک اشل بزرگیه برای اینکه تب جامعه سنجیده بشه و بعد گامهای بعدی آنچنان که دولت و نهادهای امنیتی میخوان، گام به گام اجرایی بشه.
در واقع اینطوری که دارید میگید، گویی که ما شاهد این هستیم که آنچه در کرمان رخ داد، یه جور آزمایش بود برای یک طرح ملی، برای سنجش میزان کشسانی جامعه. چه نشانههایی برای این دارید آقای حسینیان اگه بخواید مشخصاً…؟ دقیقا همینه؛ به این معنی که هم نهادهای امنیتی با برنامه رو اون فوکوس کردن، هم اینکه ما بارها و بارها از این سیاستها رو در جمهوری اسلامی در رابطه با بنزین دیدیم. و به صورت سادهاش بخوام برای تماشاگران و بینندگان عزیز بگم اینه که سیاست جمهوری اسلامی، لااقل در دولت پزشکیان و در این یک سالونیم، دو سال این بوده که در رابطه با انرژی با بمباران خبر مردم رو گیج کنن، مردم رو در خلأای برای قیمت بنزین ببرن و بعد یه قیمت وحشتناک رو بیان کنن، بعد از اون قیمت عدول کنن؛ این رو در نرخ ارز و دلار هم بارها و بارها دیدیم، بعد یه قیمتی که مدنظرشونه رو خیلی راحتتر برای مردم عرضه کنن. مثالش ضربالمثل دوستداشتنی زبونمون میشه: به مرگ بگیری که به تب راضی بشن. ۸۷ هزار تومن قیمت گندهایه، قیمت وحشتناکیه، اما بعد از این خبر، اون تأیید، این تکذیب، حالا اگر ما قیمت بنزین رو ۲۰ هزار تومن بدیم، مردم شاید راحتتر بپذیرن، میگن خدا رو شکر ۸۷ تومن نشد، ۲۰ هزار تومن شد!
بسیار خب، حالا من پرسشهای بیشتری هم مشخصاً راجع به کرمان از شما دارم، ولی اجازه بدید که از آقای ناصری هم بخوایم که وارد گفتگو بشن، برمیگردم دوباره با شما صحبت میکنم. آقای ناصری، این رقم از کجا اومد؟ یعنی رقم ۸۷,۲۰۰ تومان که آقای حسینیان هم میگن واقعاً خیلی غیرمنتظرهست، این چطور محاسبه شده به نظرتون؟
محاسبه این عدد رو من در جریانش نیستم واقعاً که اینو از کجا آوردن، اما اگر که ما برگردیم به نرخ آزاد این فرآورده در بازارهای خلیج فارس، اینجایی که ایران بنزین رو اگر مازاد داشت باید صادر میکرد و الان که بخواد وارد بکنه باید پرداخت بکنه در اسکله، یه چیزی حدود، حدود دو برابر این مقدار هستش؛ یعنی حالا با نوساناتی که این بازی میکنه، میشه با تخمین گفتش که این در واقع نصف قیمت آزاد بازار به اصطلاح وارداتی-صادراتی این فرآورده رو انتخاب کردن به عنوان نقطه جهش این فرآورده. امروز در امارات متحده عربی که من هستم، شما باید تقریباً سه و نیم درهم که با درهم الان میشه حدود ۱۷-۱۸ هزار تومن که در واقع همون نرخ آزاد هستش بدون یارانه، باید الان خرید بکنید و من فکر میکنم این عدد در واقع با یک تخمینی همون ۵۰ درصد نرخ فوب خلیج فارس رو، یعنی نرخ محموله بر روی کشتی رو انتخاب کردن که در واقع به سمت، حالا در خیال خودشون شاید این میبرن قیمت رو در یک زمانی به سمت آزاد شدن و تکنرخی شدن، وصل کردن به قیمت بازار؛ که البته واقعاً همونطوری که به دوستمون گفتن، خب، نرخ بسیار بالایی هستش در بودجه خانوار و در محاسبات درآمد خانوار و هزینههای دیگهای که ایرانیها باید بدن.
البته من آن چیزی که میشنوم از دوستان که در داخل ایران زندگی میکنن، این هستش که الان کسایی که میان به امارات و برمیگردن به من میگن که اونجا خیلی از کالاها رو، خیلی از کالاهای مصرفی رو دارن با نرخی که در امارات تجربه کردن، یا اگر مقیم امارات هستن و برای سفر میرن، میگن که اونجا الان هزینهها همین هستش؛ بنابراین، این اتفاق در خیلی کالاهای دیگه، در خیلی بازارهای دیگه این اتفاق افتاده که مردم ریالی درآمد دارن و دلاری خرج میکنن.
درسته، در بسیاری از زمینهها علاوه بر اینکه قیمت بنزین -حالا بیشتر صحبت خواهیم کرد در طول برنامه- صرفاً قیمت بنزین نیست، روی خیلی چیزهای دیگر اثر داره. و من میخوام آقای ناصری ازتون این رو هم بپرسم: حالا این رقمی که الان راجع به شیوه محاسبهش صحبت کردیم، میتونه به نظر شما معیار قیمت واقعی بنزین باشه در ایران؟
معیار قیمت واقعی رو نمیدونم، اما الان ایران حدود دو سال هستش که به مقدار قابلتوجهی بنزین وارد میکنه و برای اون بنزین وارداتی که عمده این بنزین وارداتی هم محمولههایی هستش که از هند خریداری میشه و حالا با واسطه معمولاً از طریق امارات وارد ایران میشه یا در آبهای خلیج فارس دستبهدست که به اصطلاح کشتی به کشتی منتقل میشه و وارد میشه، برای اون دارن نرخ آزاد رو میپردازن. و سوال بزرگتری هستش که ما آیا در اقتصاد ناسالم و اقتصاد بسته ایران میتونیم نرخ حاملهای انرژی رو که در واقع همونطوری که گفتید میشه گفتش یکی از ورودیهای اصلی اقتصاد همیشه انرژی هستش و در واقع هزینه انرژی، آیا میشه این رو از، یارانهها رو ازش حذف کرد و به نرخ آزاد خریداری کرد یا نه؟ که جوابش خیلی سخت هستش و البته عمدتاً به «نه» میرسیم؛ برای اینکه ما باید اول در واقع یک بستر آمادهای رو در اقتصاد فراهم بکنیم و بعد به سمت تکنرخ کردن و حذف یارانه انرژی بریم.
بسیار خب، حالا یککم به راهکارها میرسیم، راجع بهش امیدوارم فرصت بشه که صحبت بکنیم. اما آقای حسینیان، من هنوز میخوام برگردم به کرمان و اتفاقی که در کرمان افتاد؛ اولاً واقعاً آیا ۲۴ جایگاه میتونستن بدون اطلاع دولت برای اجرای طرح آماده بشن؟ و بعد، اگه تصمیم صرفاً استانی بود، چرا کرمان اولین استان برای این طرح معرفی شد؟ به این منطق، نه.
من همچنان تأکید میکنم که این با چراغ سبز دولت بوده، یک برنامهریزیشده بوده؛ این تقریباً استان کرمان دو ماهه درگیر استانداری این استان، خود استاندار درگیر یک سابقه دو ماهه، دو ماه و نیم داره. مردم استان کرمان میتونن مثلاً بگن، در برنامه شما در برنامههای مختلف حضور پیدا کنن و این تجربه این دو ماه، دو ماه و نیم استرس و هرجی که به مردم کرمان واسه بنزین این استاندار داده رو صحبت کنن و بیان کنن. و قشنگ مشخص بود که این برنامهریزی کاملاً با هماهنگی خود دولت، وزارت کشور، نهادهای امنیتی بوده. دوباره تأکید کنم: بنزین مقولهای نیست که یک استاندار بخواد در این رابطه تصمیمگیری کنه، اونم چنین قیمتی رو بیان کنه.
بذارین اینجوری بگم: امروز قیمت بنزین وارداتی اکتان بالا رو ۷۹ هزار و ۵۰۰ تومن تعیین کردن! یعنی قیمت بنزین معمولی بهشدت بیکیفیتی که آقای استاندار روزهای گذشته قیمتگذاری کرده، تقریباً ۱۵۰۰ تومن از این بنزین ارزونتر بوده! میخوام بگم این عدد رو عمداً انداختن توی رسانهها، عمداً حولوحوشش رو به مردم انداختن که به مردم بگن که قیمت بنزین اینه؛ حالا اگر ما ۱۵ هزار تومن کردیمش داریم لطف میکنیم، اگر ۲۰ هزار تومن دادیم، بنزین نداریم، شرایط جنگی بنزین نمیتونیم وارد کنیم، پس شما مثل همه این سالها، مثل همه این روزها، مثل همه مواردی که راه اومدین با جمهوری اسلامی، دندون روی جگر بذارین برای روزهای بعد، اینبار همون کار رو بکنید، همون سیاست رو پیش بگیرید.
اما در رابطه با اینکه این استان توانایی رو داشت و چرا از این استان شروع شد؟ چون استان کرمان به همراه سیستانوبلوچستان و هرمزگان، ۳ تا هاب اصلی قاچاق سوخته و تمام برنامههای دولت، دولتهای مختلف جمهوری اسلامی در تمام این سالها هر وقت خواستن مقدمه گرون کردن بنزین و انرژی رو فراهم کنن، بحثشون مقابله با قاچاق سوخته. فقط مغلطهای که اینجا اتفاق میافته اینه که از قاچاق سوخت، بیش از ۸۰ درصدش گازوئیله، کمتر از ۲۰ درصدش بنزینه، چون گازوئیل به مراتب پرفتره [پرفایدهتر] و تفاوت قیمتیش خیلی بیشتره در پاکستان و افغانستان و حتی حاشیه جنوب خلیج فارس.
این هم نکته مهمی بود که اشاره کردید آقای حسینیان. ماجرای کرمان تصمیم مبهمی بود که پرسشهای پاسخنشده زیادی رو هم به جا گذاشت. توجیه دولت برای این تصمیم، کمبود بنزینه. یکی از پرسشهایی هم که خب باید پرسید اینه که آیا واقعاً کمبود بنزینی وجود داره آقای ناصری؟ آمارها یکسان نیستن، اما همه از یه فاصله بین تولید و مصرف دارن خبر میدن و به ما بگید که این فاصله اساساً چگونه ایجاد شده آقای ناصری؟
نه، این سوال خیلی مهمیه و به نظر من مستقل از بحث سیاسی این موضوع و اهمیتش و نحوه مدیریتش، مصرف بنزین در ایران به طرز خیلی کنترلنشدهای به اصطلاح رشد داشته در سالهای گذشته و این نرمال نیست، طبیعی نیست؛ در هیچ اقتصاد، در هیچ کشوری در منطقه و در دنیا یه همچین نرخ رشدی اصلاً طبیعی نیست و دلیلش نه تنها قیمت کم این کالا، بلکه نسبی اگر نگاه بکنیم قیمت بسیار کمش نسبت به خیلی کالاهای دیگه هستش. یعنی صحبتی که میشه این هستش که این از آب معدنی داخل بطری هم ارزونتره!
نگاه بکنیم به رشد تقاضا؛ ببینید، تقاضای بنزین در ایران رشد تکرقمی رو داشت، رشد نسبتاً خیلی کمتر از به اصطلاح رشدی که در ۵ سال گذشته شاهدش بودیم رو داشت تجربه میکرد و این همزمان شده بود این رشد با وارد کردن مقدار قابلتوجهی عرضه جدید از پالایشگاه ستاره خلیج فارس که یک پالایشگاه ۴۵۰ هزار، ۴۸۰ هزار بشکهای هستش (البته ۳۶۰ هزار بشکه بود در بدو راهاندازیش و این گسترش پیدا کرده) و این بنزین که وارد به اصطلاح چرخه تولید شد، خب ایران رو، تراز بنزین رو مثبت کرد و ایران شد صادرکننده بنزین در همون به اصطلاح سالهای ۹۷ و ۹۸.
و اتفاقی که افتاد این بود که همزمان با وارد شدن پالایشگاه ستاره خلیج فارس و یک حجم ۲۰۰ هزار بشکه در روز بنزینی که این پالایشگاه تولید میکرد، تقاضا هم به شدت رشد کرد و در همون ماههای قبل از آبان ۹۸ تراز بنزین دوباره داشت به سمت صفر میرفت؛ یعنی با این به اصطلاح حجم قابلتوجهی که از حدود ۴۰۰-۴۵۰ هزار بشکه تولید رو به بالای ۶۵۰ هزار بشکه رسونده بودن، تقاضا هم جهش کرد و دوباره رسید به حدود ۶۰۰ هزار بشکه در مهر ۹۸ که خب، این حرکت رو به بالای تقاضا باعث شده بود که خب دولت در اون زمان تصمیم بگیره که خب، ما اگر این رو مهار نکنیم با ابزار قیمت میتونیم دوباره برگردیم به تراز منفی و واردکننده این فرآورده بشیم.
و حرکتی که انجام شد دیگه همه به اصطلاح به اندازه کافی راجع بهش صحبت کردن، اما اتفاقی که الان افتاده این هستش که ما دوباره به یه همچون، اینو بگم خدمتتون که تقاضا برگشت بعد از سه برابر کردن قیمت بنزین به ۵۰۰ هزار بشکه و تراز حدود ۱۶۰-۱۷۰ هزار بشکه در روز مثبت شد، اما الان دوباره ما به یک تراز منفی ۱۵۰ هزار بشکهای، ۱۶۰ هزار بشکه رسیدیم.
آقای ناصری، جنگ مؤثر بوده؟ اتفاقی که رخ داد در این وضعیت مؤثر بوده؟ جنگ کاری که کرد این هستش که واردات بنزین که حدود ۶۰-۷۰ هزار بشکه در روز شده بود و سعی کرده بود این گپ بیش از ۱۰۰ هزار بشکه رو ببنده، رو خودکار بست؛ یعنی تقاضا افتاد. تقاضا در ماههای نخستین جنگ از حدود ۷۷۰-۷۸۰ هزار بشکه و در واقع میشه گفتش که سپتامبر ۲۰۲۵ (من الان آمار دقیق رو دارم نگاه میکنم) بیشترین مصرف رو در اون ماه داشتیم؛ یعنی حدود یک سال پیش ۸۵۰ هزار بشکه! وقتی که جنگ اتفاق افتاد، این افتاد به زیر ۷۰۰ هزار بشکه و اتفاقی که افتاد این هستش که ناترازی اتفاقاً به تراز برگشت، برای اینکه حرکت خودروها کم شد، مسافرتها کم شد داخلشهری و بینشهری و تقاضا افتاد به سمت مصرف.
اما الان که داریم با هم صحبت میکنیم، آخرین تخمین ما در ماه جولای، در واقع ماه گذشته میلادی، دوباره ۷۹۵ هزار بشکه هستش! یعنی این ۸۰۰ هزار بشکه از مصرفی که، از تولیدی که حدود ۷۴۰ هزار بشکه هستش دوباره ۶۰ هزار بشکه پیشی گرفته و البته کار واردات بنزین الان خیلی سخت هستش و دولت این رو هم بگم که در یکی دو ماه گذشته مصرف تولید بنزین پتروشیمی رو که یک بنزین کمکیفیت و سرطانزا هست رو هم افزایش داده و به به اصطلاح اون استخر تولید بنزین وارد کرده و داره این رو در واقع…
سپاسگزارم، بله، این نوع بنزین هم اضافه شده. آقای حسینیان، اما خب ما تحلیل آقای ناصری رو شنیدیم، عوامل مختلف رو گفتن از جمله مصرف بالا، ولی یک بحث اینه که واقعاً هم اتکای بودجه عمومی کشور به درآمد نفت و بنزین… آقای ناصری بیشتر تحلیلشون روی مصرف بود، تفاوت عرضه و تقاضا، ولی من میخوام بپرسم خب چقدر اساساً حکومت، اولویتهایی که رو بودجه داره اینجا نقش بازی میکنه؟ وقتی از ناترازی حرف میزنیم، آیا ما در حال پنهان کردن یه سری از تخصیص بودجهها، یه سری سیاستهای غلط و اینها نیستیم؟ فقط مسئله مصرفه؟ یعنی گویی که پیکان به سمت شهروندانه در این نگاه که خب شهروندان باید خودشون رو مسئول بدونن در کاهش مصرف؟
ببین، ماجرا، ماجرای انرژی، ماجرای قصه پرپرچمیه [پرقصهایه]، خاص بنزین نیست. ما در تمام انرژی، در تمام حاملهای انرژی به واسطه حکمرانی جمهوری اسلامی دچار یک ورشکستگی شدیم؛ ورشکستگی انرژی. حتی اگر، حتی اگر در رابطه با مصرف هم بگیم و بگوییم که مصرف باعث این افتضاح شده، این مصرف نوک پیکانش به مردم برنمیگرده؛ به خودروسازان و رانتسازانی برمیگرده که خودروهایی در سال ۲۰۲۶ تولید میکنن که دو برابر میانگین جهانی بنزین میخوره و بنزین میبلعه! این است.
اما در رابطه با سؤالی که شما پرسیدین؛ ماجرای بنزین ماجرای تکبعدی نیست، ما از چند جهت میتونیم نگاه کنیم؟ ببین، ما از سال ۱۳۹۷ که پتروپالایشگاه ستاره خلیج فارس افتتاح شد (پرانتز باز کنم، شاید برای مردم جالب باشه این پالایشگاه کوبیدون [؟] ۱۰ سال پول کشید ساخته شدنش، به محض اینکه برجام را امضا کردند ما توانستیم این پالایشگاه را راهاندازی کنیم، چون وابسته بودیم به لایسنسهای پالایشگاههای کشورهای غرب)، ما دچار ناترازیمون رفع شد، صادرکننده بنزین شدیم؛ اتفاقاً در اواخر دولت روحانی خبر مهمی اومد که بنزین ایران رو به سمت صادر کردن… دعوای دولت رئیسی و روحانی هم همین بود.
اما میخوام بگم که دقیقا همون موقع قرار بود کنار پتروپالایشگاه ستاره خلیج فارس، پتروپالایشگاه شهید قاسم سلیمانی رو درست کنن! این مهمترین سؤاله که میشه از جمهوری اسلامی پرسید: پول پتروپالایشگاه شهید قاسم سلیمانی ۱۳۹۹ کجا رفت که دولت رئیسی ۱۴۰۱ پرونده ساخت این پالایشگاه رو بست و عملاً کلیت جمهوری اسلامی از ساخت پتروپالایشگاه شهید قاسم سلیمانی (اسمش این بوده) صرفنظر کرد، با علم به اینکه ما درگیر ناترازی شدیم و سالانه ۶ تا ۸ درصد مصرف بنزین کشور داره افزایش پیدا میکنه و از سال بعدش ما دوباره واردکننده بنزین شدیم؟!
و اتفاقاً داستانسرایی پزشکیان با ورودش به عرصه ریاستجمهوری، همین واردات ۵ میلیارد دلاری بود که برای بنزین میداد، میگفت اینو بدیم به بازنشستهها…
مسئله در واقع فساد ساختاری، فساد اقتصادی، کسانی که تحریمها رو دور میزنن، منتفعان، اولویت تخصیص بودجهها؛ یعنی همه اینها گویی که باید دیده بشه واقعاً. و پرسشی که دارم و خواهش میکنم خیلی کوتاه در یکی-دو جمله بهش جواب بدید آقای ناصری؛ در ادامه اون سناریوهایی هست که دولت داره مطرح میکنه، سه تا گزینهای که داره مطرح میکنه، اینا آیا واقعاً میتونن راهحل باشن؟ یک گزینه اینکه عرضه محدود بشه، یک گزینه اینکه مصرف اضافه گرونتر محاسبه بشه، و یک گزینه هم اینکه سهمیه بنزین رو به جای خودرو به فرد بخوان بدن. هیچکدام از اینها به نظر شما چارهسازه؟ خواهش میکنم کوتاه بفرمایین.
نه، به نظر من اینا هیچکدام چارهساز نیست؛ اینا میتونه یک مسکن باشه برای درد، اما درمان همونطوری که گفتن، طرحهای پالایشی متعددی بوده، اما مشکل دیگه این هستش که در منطق در واقع جهانی که نگاه میکنیم، در به اصطلاح بحث پالایش، ساخت پالایشگاه هم اصولاً الان شاید خیلی اقتصادی نباشه، اما برای یک اقتصادی که با این مشکل در واقع سوخت یارانهای دستوپنجه نرم میکنه، به نظر من درمان بهتری هستش تا این به اصطلاح مسکنهای کوتاهمدت؛ برای اینکه در نهایت باید دوباره این، انواعش قبلاً امتحان شده و برمیگرده.
و مشکل دیگه این هستش که در واقع در این اقتصاد، قیمت سوخت و قیمت سوختی که در بخش حملونقل، مقدار زیادیش در چرخه تولید وارد نمیشه و مصرفکننده نهایی استفاده میکنه، نباید انقدر کم باشه و در واقع باید اصولیتر این قیمتگذاری در یک بستر اقتصاد سالم دوباره تعریف بشه.
اینجا از شما تشکر میکنم آقای ناصری که همراه ما بودید؛ ایمان ناصری، معاون ارشد خاورمیانه و آسیای شرکت مشاوره بازارهای انرژی افجیئی. سپاسگزارم که با ما همراه بودید. آقای حسینیان، در پنل بعدی هم با ما همراه هستید، اما افزایش قیمت بنزین و سوخت تجربهای نیست که فقط در ایران رخ داده باشه، یک اتفاق جهانیست. اگر به تجربههای جهانی نگاه کنیم، فصلهای مشترکی هم میبینیم؛ یک مرور کوتاه کنیم:
در ژانویه ۲۰۱۲، دولت نیجریه یارانه بنزین را ناگهان حذف کرد. قیمت هر لیتر بنزین از ۶۵ به ۱۴۱ نایرا رسید. اعتصاب و اعتراض سراسری بخشهایی از اقتصاد را فلج کرد و دولت سرانجام قیمت بنزین را به ۹۷ نایرا کاهش داد و برخی از یارانهها را نیز بازگرداند.
در سال ۲۰۱۳، قیمت بنزین یارانهای در اندونزی ۴۴ درصد افزایش یافت. اصلاح بدون هزینه و اعتراض نبود، اما دولت بخشی از فشار را پیشاپیش جبران کرده بود؛ همزمان ۱۵.۵ میلیون خانوار کمدرآمد کمک نقدی گرفتند و برنامههای برنج، آموزش و زیرساخت نیز گسترش یافت.
در اکتبر ۲۰۱۹، دولت اکوادور یارانه بنزین و گازوئیل را حذف کرد. قیمت گازوئیل بیش از دو برابر و قیمت بنزین حدود ۲۵ درصد بیشتر شد. اعتراض رانندگان، اتحادیهها و جوامع بومی گسترش یافت و دولت پس از ۱۱ روز فرمان حذف یارانه را لغو کرد.
در ژانویه ۲۰۲۲، گاز مایع مورد استفاده خودروها در قزاقستان یکشبه دو برابر شد. اعتراض از شهری در منطقه نفتخیز منگیستاو آغاز شد و به سراسر کشور گسترش یافت. دولت به سرعت سقف قیمت را بازگرداند، اعتراضات ادامه یافت و صرفاً به قیمت سوخت محدود نماند؛ در این اعتراضات ۲۳۸ نفر کشته شدند.
در سپتامبر ۲۰۲۵، دولت اکوادور بار دیگر یارانه گازوئیل را حذف و قیمت هر گالن را از ۱ دلار و ۸۰ سنت به ۲ دلار و ۸۰ سنت رساند. دولت وعده داد به حملونقل عمومی، کشاورزان و خانوادههای آسیبپذیر کمک خواهد شد. اعتراض جوامع بومی حدود یک ماه ادامه یافت، اما اینبار دولت تصمیم خود را پس نگرفت.
در ژوئیه ۲۰۲۵، قیمت گازوئیل در آنگولا یکسوم افزایش یافت و کرایه تاکسیهای جمعی تا ۵۰ درصد بالا رفت. اعتصاب سهروزه رانندگان به اعتراض گسترده و درگیری انجامید؛ بنابر آمار دولت، دستکم ۲۲ نفر کشته و نزدیک به ۲۰۰ نفر زخمی شدند.
خب، نگاهی کردیم به تجربه جهانی. وقتی که پاسخی روشن و قانعکننده برای پرسشهای شهروندان وجود نداشته باشه، افزایش قیمت سوخت (بنزین) میتونه که صرفاً از یک عدد اقتصادی تبدیل بشه به یک میزانی برای سنجش اعتماد جوامع به حکومتها؛ وضعیتی که در داخل ایران هم سعی میکنیم اون رو بررسی بکنیم. مجتبی نجفی هم به ما پیوسته، عطا حسینیان همچنان با ما همراه است. آقای نجفی، به شما هم خوشآمد میگویم.
و آقای حسینیان، از شما میپرسم؛ راهی هست، کوتاه اگر بخواید بفرمایید، که بشه یارانه بنزین رو بدون فشار بیشتر بر فقرا -که میدونیم گروه بیشتری هم زیر خط فقر رفتن در سالهای اخیر- اصلاح کرد؟
بله، راههای خیلی زیادی هست. مهمترین راهش اینه که تعیینتکلیف کنن اون خودروسازان رو؛ اون خودروسازانی که نزدیک ۴۰ سالهست از انحصار، از نگاه ویژه آیتالله خامنهای به این صنعت سوءاستفاده کردن و همین الان خودروهایی دارن به مردم ایران میدن که دو برابر میانگین جهانی بنزین میخوره و بنزین میبلعه! همون کارخونهها رو ببندن -حساب دو دوتا چهارتاست، اصلاً هم سخت نیست، پیچیده هم نیست- اون کارخونهها رو درشو ببندن، یک خودروساز بینالمللی مثل تویوتا، مثل خودروسازهایی که معروفن به کممصرف بودن، قرارداد ببندن، ماشین خودروی کممصرف در اختیار مردم قرار بدن.
اتفاقاً این افزایش قیمت بنزین، بیشتر روی بخشی از جمعیت داره تأثیر میذاره و اونا رو از هستی ساقط میکنه که با ماشینهای شخصیشون مسافرکشی میکنن، با موتورسیکلتشون مسافر جابهجا میکنن، بار جابهجا میکنن و اتفاقاً اگر اون ماجرا با سیاستهایی مثل تعویض خودروها، اسقاط خودروهای فرسوده و حمایت و واردات گسترده بدون لابیگری، کثیفکاری، واردات خودرویی که عملاً خود مردم بتونن وارد کنن -خودروهای بهروز، خودروهای کممصرف- خیلی راحت میشه اون مابهازای مصرف دو برابر بنزین خودروهای داخلی رو با یک راهکار ساده به جیب مردم مستضعف، مردم نیازمند ریخت و آنها زندگی بهتری داشته باشند.
بسیار خب. آقای نجفی، وقتی که میگیم -یعنی الان این صحبتهایی که کردن- کل بحث بنزین واقعاً بحث آبان ۹۸ رو مدام تازه میکنه. میخوام ازتون بپرسم که شما فکر میکنید که آبان ۹۸ در حافظه جامعه ایران چه ساخته و چه اثری ازش در حافظه جمعی باقی مونده؟ نسبتش با اتفاقاتی که الان میبینیم و پیشرویست، رو به بنزین، به نظرتون چیست؟
خب ببینید، آبان ۹۸ واقعاً یک رخداد خیلی تلخی بود که به نظر من یک بخشی از، حالا بخش عمدهای از جامعه رو به از اون اقدامات اصلاحی کلاً ناامید کرد؛ از منظر اینکه هم نوع برخورد حکومت بسیار با مردم زننده بود، نه بدون توضیحی، نه بدون اغناعی و نه بدون ایجاد تمهیداتی برای کنترل تبعات این تصمیم که بعضاً تصمیمهای سختی هست و صرفاً مسئله اقتصادی نیست، بلکه در حوزههای مختلف هم از سیاست و فرهنگ و بحث بعضاً بحث شکافهای اجتماعی، بحث فقر و حاشیهنشینی میتونه اثرگذار بشه.
بدون هیچ اغنایی این تصمیم رو گرفتن و بدون هیچ توضیحی که چقدر حالا افراد کشته شدن، چرا کشته شدن، جریان از چه قرار بود و ما دیدیم برای اولین بار اینترنت از حالت فیلترینگ و محدودیت به سمت قطع کامل رفت؛ یعنی یه به عبارتی اون عرصه عمومی که مردم حق دارن درش اعتراض بکنن و یک بخشی از مردم همدلی بکنن با معترضان، او عرصه عمومی هم کلاً سلب شد از مردم. از این منظر آبان ۹۸ نقطه عطفی هستش در مورد هرچه بیشتر عمیقتر شدن شکاف بین مردم و حکومت و بهخصوص اینکه در جنبشهای اجتماعی هم یک مقداری بحث جنبشهای «نادیدهشدگان»م در از اون مقطع افزایش پیدا کرده. خب تبعاتشون به نظر من همچنان باقیست.
خیلیها گفتن جنبش جانبهلبرسیدگان. حالا میخوام ازتون بپرسم آقای نجفی، اعتراضات ۱۴۰۴ چطور به نظرتون؟ چیزی به این حافظه، به این خاطره تلخی که گفتید افزوده؟ ترس، فرسودگی، سرکوب، اینها چه اثری بر رفتار جامعه میشه براش پیشبینی کرد؟
متأسفانه ما یک لاینی از اعتراضات رو داشتیم که از دیماه ۹۶ شروع شده، به ۹۸ رسیده، بعضاً در ۱۴۰۴ هم تکرار شده؛ خب عمدتاً حالا هم بعضاً افرادی که اعتراض میکنن بحث کرامت انسانیشونره و به عنوان یک شهروند تحقیر شدن، چون مسئله گفتن صرفاً اقتصادی نیست. مسئله بحث پایینآمدن ارزش پول ملی یا بحث مسئله بنزین یا هر چیز رو بگیریم، همه چی برمیگرده به اونجا: جایگاه شهروند و شأن شهروند و شناسایی شهروند که باید یک حکومت همیشه در سیاستهاش به عنوان یک سیاست چندجانبه بهش توجه بکنه.
من فکر کنم یک بخشی از این منظر اینه که ما در ۱۴۰۴ بحران بر بحران انباشته شد بدون اینکه بحران قبلی حل بشه و توضیحی در موردش داده بشه و بدون اینکه سیاستهایی اتخاذ بشه که مقداری از آلام اون قربانیان کم بشه. ما با حجم وسیعتری از کشتهشدگان مواجه شدیم و از این منظر خب یک مقداری مسئله شاید الان بغرنجتر شده؛ چون از یک طرف ما یک حکومتی داریم که سیاستهای ناکارآمد داره که در حوزههای مختلف فاقد یک برنامه مشخص برای اصلاح امور هستش و از یک طرف ما شاهد جنبشهایی هستیم که بعضاً به در خیابان حضور دارن و مردم شجاعانه هم میآن در خیابان حضور پیدا میکنن، اما آنچه که ما دیدیم افزایش قربانی بر قربانی بوده و به عبارتی به میزان هزینهای که جامعه پرداخت کرده شاهد حالا دستاورد مشخص و عینی نبوده. از این منظر هم ناکارآمدی حکومت و هم دیگه یه نوع بنبستی که امروز در جنبشهای سیاسی-اجتماعیمون الان مشاهده میکنیم، یک مقداری وضعیت ما رو به نظر من بغرنجتر و مسئله رو خیلی مهمتر کرده.
بسیار خوب. برمیگردم به شما آقای نجفی که یه مقدار بیشتر راجع به اینکه بنزین، افزایش قیمت بنزین -اونم به این شکلی که اشاره کردید، نه اغناعی، نه توضیحی، نه تلاشی برای اغناع از سوی حکومت- چطور خیلی سیاسی میشه، اقتصاد رو به سیاست و به اعتراض میپیونده، باهاتون بیشتر امیدوارم فرصت بشه صحبت کنم.
اما اینجا میخوام راجع به مسئله اعتماد با آقای حسینیان برگردم. آقای حسینیان، به هر حال صحبت از این هستش که درآمد حاصل از افزایش قیمت بنزین وجود خواهد داشت؛ این رو مردم کجا باید ببینن؟ یعنی مردم فکر نمیکنن که طبیعتاً به نظر میرسه که این اعتماده بین حکومت و مردم -الان آقای نجفی نمونههایی رو گفتن، نمونههای تلخی به شدت خطچهدار شده، اصلاً نمیدونم دیگه وجود داره یا نه- بنابراین چطور ممکنه مردم فکر کنن این به سود خودشون خواهد بود؟ مثلاً در حملونقل عمومی اینو میبینن؟ در مشاغل وابسته به سوخت میبینن؟ روی سفرهشون میبینن؟ این کجا به مردم قراره برگرده؟
مردم حافظه تاریخی دارن، مردم فراموش نمیکنن. ۵ سال پیش دقیقاً همین بحران رو ونزوئلا و آقای مادورو داشت؛ ۵ سال پیش تمام جایگاههای سوختگیری ونزوئلا خاموش شد، چون ونزوئلا درگیر بیبنزینی شد و دقیقاً اونجا چین و روسیه نبودن که ونزوئلا رو کمک کردن، این جمهوری اسلامی بود که دقیقاً در اوج تحریمها و بازگشت ترامپ، نفتکش به نفتکش بنزین، فرآورده گازی به ونزوئلا فرستاد! اینکه اون پولها کجا رفت؟ آیا اون نفتکشهایی که رفت پولی عاید مردم ایران کرد؟ به اقتصاد ایران پولی وارد کرد یا نه؟ اینا همه سؤالهاییست که در ذهن مردم میمونه.
عقبتر برن، ماجرای احمدینژاد و هدفمند کردن یارانهها… اصلاً سوال اصلی مردم اینه: در اقتصادی که ۵۰ درصد، بالای ۶۰ درصد تورم داره، شما وقتی قیمت بنزین رو ۷۰ هزار تومن بکنی، این ۷۰ هزار تومن ۶ ماه دیگه زحمتش کشیده میشه توسط تورم! یعنی شما کشور رو به یک جایی رسوندین که هر از چندگاهی، هر ۲ سال، هر ۳ سال یه داستانی شروع میکنین: مبارزه با قاچاق سوخت! اینم نمیگین که خب، چرا قاچاق سوخت به وجود اومده؟ چرا باید مثلاً مردم ایران از بیچارگی برن سوخت قاچاق کنن؟ سیستانوبلوچستان فیلماش هست دیگه…
بله، اینو جواب نمیدن، فقط میگم… آقای حسینیان، بخش بزرگ و عمده و کلانتر قاچاق سوخت هم گفته میشه که در اختیار نهادهای حکومتیست.
خب، اینم اگه باز کنین که خب باز یه روضه دیگهای من میتونم بخونم! ما یه طرح رزاقی داریم در سیستانوبلوچستان؛ سپاه قدس، سپاه پاسداران و بسیج مستضعفین اجراکننده این طرحه. طرح چیه؟ چیه؟ به خانوادههایی که در مناطق مرزی سیستانوبلوچستان زندگی میکنن -ما چون تو این ۴۵-۴۶ سال هیچ کاری برای اینا نکردیم و در فقر مطلق دارن زندگی میکنن- بهشون یک سهمیهای سوخت میدید؛ این سوخت رو توی خم بریزن، ببرن اونور مرز بفروشن و اسمشو گذاشتن طرح رزاق!
حالا اینکه سپاه به چه خانوادههایی، به چه طایفههایی، به چه عشیرهای این سهمیه رو میده، این کارت طرح رزاق رو میده، چه سوءاستفادهای از این ماجرا میشه، اینا همش به کنار؛ سوال اصلی اینه، سوالی که مردم میپرسن اینه که چرا باید سیستانوبلوچستان در عرض مثلاً ۴۵ سال، تنها بندر اقیانوسی ایران به چنین فلاکتی بیفته که مردمش بشن سوختبر و سپاه بههها صدقه بده، سوخت بده و به اونا بگه که شما برای عایدی امرار معاشتون سوخت رو توی خم بریزین، توی مشک (واژهای که استفاده میکنن «مشک»ه) و اینو ببرین اونورز [اونور مرز] بفروشن تا این امورات شما بگذره؟! اینا همه تا سوالهاییست که مردم براشون بیجوابه و رسماً دیگه اعتماد نمیکنن به طرحهایی که اینجوری داره پیش میره.
پرسشهای مهمیست که مطرح کردید آقای حسینیان، من امیدوارم تو برنامه مستقلی راجع به سوختبری و کولبری بتونیم حتماً صحبت بکنیم از شما هم دعوت کنیم در اون برنامه حضور داشته باشید. آقای نجفی گفتن که مردم اصلاً دیگه اعتماد نمیکنن، آقای حسینیان این جمله رو به کار بردن، ولی اینکه مردم اعتماد نمیکنن همراه هست با اون طبقهطبقهشدن ناکامی و خشم و سوگ و سرکوبی که مردم جامعه در ایران تجربه کردن؛ دیگه از سوی حکومت آیا الزاماً این اعتمادنکردن به اعتراض خواهد انجامید، یا اگر به اعتراض نیجامد به این معناست که مردم راضی هستن؟
نه، اگر به اعتراض نیجامد به این معنا نیست که مردم راضی هستند و اگر هم به اعتراض بیانجامد به این معنا نیست که حتماً یک نتیجه خیلی مشخصی میآره. اگر ما بخوایم یه سابقهای از این جنبشها هم داشته باشیم، بعضاً گفتم هزینهْشون نسبت به متأسفانه به دستاوردشون خیلی بالاتر بوده، اما آنچه که در جامعه ایران رخ داده، به هر حال جامعه ایران جامعه معترضی هستش و جنبشهای اعتراضی در لاینهای مختلف و با استفاده از حالا انگیزههای مختلف ظهور و بروز داشتن.
یعنی حالا مثلاً من معتقدم از خون در جنبش زن، زندگی، آزادی، حداقل هزینهای که خیلی هم بالا بود، تعداد زیادی از شهروندان ما کشته شدند، بسیار از جوانان کشته شدند، حداقل اون زنان ایرانی تونستن اون بیحجابی یا اون آزادی حجابشون رو علیرغم همین قانونها و فشارهایی که همچنان ادامه دارن، تحمیل کنن تو عرصه عمومی و به عبارتی به خاطر گستردگیش حکومت یه به عبارتی یک جورایی تن داده و هرچند که قانونش نکرده، اما ناتوان و درمانده هستش از برخورد مؤثر و کارآمد برای جلوگیری از این موج.
اما متأسفانه در مورد این موج، حالا جنبشهای نادیدهشدگان و جانبهلبرسیدگان که حالا در ۹۶ و ۹۸ و ۱۴۰۴ میتونیم به صورت مشخص در موردش صحبت بکنیم، خب هزینه خیلی بالاتر بوده؛ به عبارت دیگه، حکومت حتی یک بهنوعی خیلی سرسختانهتر اینها رو سرکوب کرده، بهخصوص در سال ۹۸ که اصولاً همه چی در چند روز اتفاق افتاد و اینترنت قطع شد و تعداد زیادی کشته شد. در ۱۴۰۴ هم مسائل خیلی مختلفی درش دخیل بودن، حالا سوای بحث انتقادی که من به اپوزیسیون دارم، اما مسئله اینه که در دو شب، بیبه… به صورت بیسابقه تعداد زیادی از شهروندان کشور ما کشته شدن؛ حالا سوای بحثهایی که میگن دخالت دولتهای خارجی، اما برای کسی که جنبشهای سیاسی-اجتماعی رو بررسی میکنه، اینکه مردم با این حد از خطر حاضر هستن بیان به خیابان و جانشون رو در معرض خطر قرار بدن، یک مسئلهای نیست که بخوایم یه تکبعدی این رو نگاه بکنیم.
این مسئله هستش، یعنی نشان میده که ما یک بحران ساختاری در جامعه وجود داره که یک جامعه اعتراضی هستش که به خیابان میآمده، بهخصوص در این لاین جنبشهای نادیدهشدگان و جانبهلبرسیدگان، به عبارت اون دستاورد کم هستش، اما ساختار سرکوب به علت اینکه انسجامشون رو حفظ کرده، برخوردشون خیلی شدیدتر هستش و برا… برای همین میبینیم علاوه بر ۹۶، ۹۸ خیلی شدیدتر بوده، از ۹۸ ما ۱۴۰۴ داریم که در دو شب به، در یک بیسابقهترین رخداد تاریخ، حالا بیش از چند هزار نفر کشته میشن! حالا بحث من صرفاً عدد نیست، بحث اینه که مقیاس کشته شدن شهروندان کشورمون به خاطر اعتراضی که به حق داشتن نسبت به پایین آمدن ارزش پول ملی و فراتر از اون تحقیرشون به عنوان یک شهروند که صاحب حق هستن، این مقیاس خیلی وسیع بوده.
و در پاسخ به شما، سوال شما، من باید بگم اعتراضها احتمالاً صورت بگیره، اما اینکه حالا چه نتیجهای داشته باشه، واقعاً به مؤلفههای دیگری بستگی دارد. من در حال حاضر چشمانداز مثبتی برای اینکه این اعتراضها به یک نتیجه خیلی مشخص و عینی برسه، نمیبینم که اونم براش دلایلی دارن.
بسیار خب. آقای حسینیان، خب اشاره کردن ۹۶، ۹۸، ۱۴۰۴ بدون پاسخگویی درباره فجایعی که رخ داد، آیا اساساً وعده جبران از سمت حکومت، این، این چقدر میتونه باورپذیر باشه برای جامعه؟
ببین، من یک تکمله فکر میکنم باید برای این دوست عزیزمون اضافه کنم؛ تحولات اجتماعی که یکشبه نیست و همون لحظه هم نقد نمیشه نتایجشون، یک سیره، سیر تحولاته؛ از یه جایی شروع میکنی، ناکجاشو نمیدونیم کیه، کی دستاوردهاش نقد میشه. شما نمیتونین واسه مشروطه که بگین مثلاً مشروطه از این تاریخ شروع شد، این تاریخم شد… دستاوردشو همه گفتن بهبه و… منظورمون چیست از این مثال در دقایق پایانی هستین؟ نه، من اصلاً تو این بحث وارد نمیشم، فقط تکمله دارم، فکر میکنم مهمونتون متوجه شد من چی دارم میگم…
متوجه نشدم ببخشید آقای حسینیان، من متوجه منظورتون نشدم، بریم سر انرژی.
من به عنوان انرژی اومدم امشب اینجا؛ نکتهای که گفتید، به هر حال مربوط به انرژی… من یه تکمله پرسشی کردم ازتون، من میخوام در رابطه با انرژی بگم که ما همینجور که صدام حسین به تمام اون تحولات و شورشها و اعتراضات و اعتراضزات سنگین (چه کردها، چه شیعیان عراق) توجه نکرد در یک فاصله و بازدهی زمانی گسترده، خب جمهوری اسلامی هم توجه نمیکنه! قذافی هم توجه نمیکنه و نکرد، اسد هم توجه نکرد؛ اسد که دیگه خیلی دور نیست که یادمون بره که اسد ۱۰ سال مردم رو زد و کشت و لتوپار کرد و اتفاقاً آقایونشون باهاش همراهی و همکاری کردن! این از این.
من در رابطه با انرژی میخوام بگم که تمام تلاش جمهوری اسلامی، برخلاف سنوات قبل، تجربههای قبل، این سری فقط افزایش قیمت نیست؛ این سری به دلایل، یکیش محاصره دریایی و عدم توانایی واردات بنزین، تمام تلاشْ یک صرفهجوییه، من اسمشو میذارم «جیرهبندی بنزین». جمهوری اسلامی تمام تلاشش اینه که گپ بین مصرف و تولید در کشور رو تا جایی که میتونه کاهش بده. این گپ با افزایش قیمت شاید ۱ ماه، ۲ ماه اول، ۳ ماه اول اتفاق بیفته، اما بعد از ۳ ماه، بعد از ۴ ماه اون تورم ۶۰-۷۰ درصدی زحمتشو میکشه و نتیجهشو همه رو خنثی میکنه! کما اینکه ما ۹۸ آبان ۹۸ قیمت بنزین رو به فوب خلیج فارس رسوندیم، دو سال بعدش عملاً دوباره باز قاچاق انجام شد، قاچاق شروع شد.
میخوام بگم دولت تمام تلاشش، جمهوری اسلامی کلیتش تمام تلاشش اینه که بنزین رو یک جوری جیرهبندی کنه تا تنگه هرمز تعیینتکلیف بشه؛ حالا اگر در این وانفسا تونست قیمتشم افزایش بده که فبهاالمراد [فبها], اما اگر نتونست، فعلاً هدف اول جیرهبندی بنزینه، چون مسیر واردات بنزین نه از شمال، نه از جنوب امکانپذیر نیست و دوتایش به دلایل مختلف مسدود شده.
در واقع با تحلیل شما، حکومت داره به هزینه مردم و تحمیل این هزینه به جامعه و جیرهبندی بنزین، تاآوری خودش رو افزایش میده. آقای حسینیان، آقای نجفی، شما به ما بگید این حکومتی که به هر حال با بحران مشروعیت میدونیم که روبهروست، میتونه دست به تصمیم سختی بزنه از این دست و این تصمیم مشروع باشه از نظر اقتصادی؟
من اول در مورد این دوست عزیزمون بگم که من خودم تخصصم هم جنبشهای سیاسی-اجتماعیه و از لحاظ کار آکادمیکم همینه و بعضاً آوردن مسئله مشروطه و دخیل کردن بعضی از جنبشها و حتی جنبش زن، زندگی، آزادی و حتی در جنبشهایی که در دوهه اخیر آوردن، این مسائل و قاطی کردن اینها و ارائه یک تصویر یکدست و منسجم از جنبشهایی که هر کدوم یک ریشهها و کانتکستهای مختلف و بازیگران متفاوتی داره، بعضاً بهنوعی یک ورود نامردانه [نامحرمانه/نامتناسب], یک نوع ورود ناشیانه به موضع حالا این مسئله رو من واقعاً نمیخوام باز کنم…
چون من در مورد مسائل اقتصادی بنزین اینا هیچ صحبتی نکردم، صرفاً به مسائل…
شما دو مهمان شاید بیرون از اینجا بحثی با هم داشتید که دارید یه چیزایی به هم میگید و میگید نمیخوام باز بکنم هر دو طرف!
نه، منظورم اینه که من مسئله اقتصادی بار ورود نمیکنم چونکه تخصصم نیست، در مورد مسئله بنزین از لحاظ سیاسی و اجتماعیش دارم ورود پیدا میکنم.
به همین دلیل هم من پرسش کردم از شما، کاملاً متوجه هستم، بله. حالا به ما بگید…
آقای نجفی: من به نظر من در مورد پاسخ به سوال شما، نه، جمهوری اسلامی ایران واقعاً نمیتونه یک تصمیمی باشه بگیره که مشروعیت داشته باشه؛ چون لازمه این تصمیم اینه که از لحاظ سیاسی و اجتماعی و فرهنگی یک سری تغییرات بنیادین صورت بگیره، نوع ارتباطش رو با مردم حل کرده باشه. شما بدونید یک ارتباط مؤثر با مردم که متکثر هستند و از خواستگاههای مختلف و عقاید مختلف دارن، نمیتوانید تصمیمی به این سختی رو بگیرید بدون اصلاح نهادی که دوست محترمم به خوبی یه جاهایی هم اشاره کرد.
بدون این اصلاحات نهادی شما نمیتونید تصمیمی بگیرید که هزینه اون صرفاً بر مردم تحمیل بشه؛ چون آنچه که من میبینم بدون اینکه کنترل فساد، بدون مسئله حل مسئله استبداد، بدون حل مسئله نوع جایگاه شهروند و شأن شهروند به عنوان صاحب کشور، اینگونه تصمیمات بعضاً باعث خشم و انباشت خشم خواهد شد و با یک لایههایی از جامعه ایران رو که فقیرتر هستن، اینها رو لهتر خواهد کرد. و من فکر کنم مسئله خیلی فراتر از این که بخواهد با مسائل حالا اقدامات چکشی یا اقدامات سختافزاری بخواد مسئله حل بشه؛ از این منظر تصمیمات جمهوری اسلامی بدون تغییرات بنیادی در نهادها، بدون تغییرات بنیادی در رابطهش با مردم، نمیتونه تصمیم مشروعیتزایی در این مورد باشه.
شما چی فکر میکنید آقای حسینیان؟ به استبداد اشاره کردن، به فساد اشاره کردن، به رسمیت حقوق شهروندان… خودتونم به این مسائل اشاره کردید؛ حکومت با اینها روبهروست، با بحران مشروعیت روبهروست و میخواد یه تصمیم اقتصادی بگیره که تصمیم اقتصادی مشروعی باشه، این آیا ممکنه؟
ببین، ما اگر مثلاً تا قبل از ۱۴۰۴ در این رابطه صحبت میکردیم صحبت از اصلاحات میزدیم؛ من تو صحبتم اصلاً صحبت از اصلاحات ساختاری نکردم، اصلاً در جمهوری اسلامی دیگه اصلاً این واژه واژه بیآبروشدهایه! اصلاحات چی؟ بعد از آن همه کشتار آبان و دی، اصلاح چی؟ ما مثل اینهکه مثلاً در سومین سال جنگ داخلی سوریه، یک کسی مثل من بیاید در یک تلویزیون سوریه از اصلاح در دولت اسد صحبت کند!
آقای نجفی: شما حرفتون اصلاحات بود یا دولتمردی؟ [یا چیز دیگری؟] یه لحظه اجازه بفرمایین آقای حسینیان، آقای نجفی، شما صحبتتون مربوط به اصلاحات یا اصلاحطلبی در ایران بود، برداشتی که آقای حسینی کردن… کوتاه اگه بفرمایین.
من این رو مطرح نکردم، بحثْ اصلاً ایشون متوجه نشدن! گفتم یک حکومت برای اینکه بتواند چنان تصمیمات مشروعیتسازی رو اتخاذ بکنه، لازمش ایجاد زمینههاییست که بتواند مردم رو راضی بکنه و بتونه خودش رو از لحاظ نهادی اصلاح بکنه. ایشون میگن اصلاً این مرحله رو گذرونده دیگه حکومت! خب حالا میگذرونده اگه گذرونده که گذرونده، من بحثمن بیشتر اینه که این تصمیمها، شما پرسیدی که این تصمیم میتونه مشروعیتساز اتخاذ بکنه؟ من میگم جمهوری اسلامی در وضعیت فعلی قادر به اتخاذ چنین تصمیمی نخواهد بود.
آقای حسینیان: بنزین، مردم باور نمیکنن! من صحبت قبلیهم تأکید کردم؛ ببین، وقتی شما ۱۰ سال، بیشتر از ۱۰ سال، نزدیک ۲۰ سال هر وقت در رابطه با بنزین، گازوئیل، انرژی به بنبست میخوری، به ورشکستگی میخوری، ماجرا دردآور میشه، شروع میکنی از جیب مردم مایه گذاشتن؛ این یه بار جواب میده، ۲ بار جواب میده، دفعه سوم-چهارم مردم میگن آقا چطور میشه دائماً داریم میگیم به دلایل شرایط جنگی، به دلیل آسیبها و زیرساختها، پالایشگاهها بنزین اینجوری شده، بنزین اونجوری شده، بنزین فلان شده… خب، شرایط جنگیست دیگه، قبول! شما یکبار برای شرایط جنگی بگین ۱ سال تعرفه واردات خودرو صفر! هر کسی میتونه هر خودرویی رو که میخواد، خودروی جدید، خودروی کممصرف رو وارد کنه. چرا همیشه از اونور… چرا اصلاحات جمهوری اسلامی، اصلاحات اقتصادیش، جراحیهای اقتصادیش که بهخصوصم نه، همیشه با خونریزی فراوون بوده، سراغ جیب مرده [مردم]ست؟
شما ناترازی بنزین داری، ناترازی گازوئیل داری، مرزها رو باز کن! میگه شرایط جنگیه دیگه، سلمنا، شرایط جنگیه؛ مرزها رو باز کنین، واردات خودرو آزاد کنین، تعرفه خودرو صفر کنین، خودرو وارد بشه، مصرف کشور ایران مثل بقیه کشورها نرمال بشه، بعد اونجا بگین خب اوکی، چون مصرف نرمال شده، خودروها چون استانداردن، حالا ما قیمت بنزینم اینجوری تو این اشل میخواهیم مثل بقیه جاهای دنیا کنیم! اینکه مردم دائماً درگیر اینن، هر ۴ سال، هر ۵ سال جمهوری اسلامی سریالی ساخته که ما ناترازی داریم، مردم بد مصرف میکنن، ما برق بیشتر از اروپا مصرف میکنیم، ما گاز بیشتر از اروپا مصرف میکنیم، بنزین رو حیفومیل میکنیم، دائم برید سراغ جیب مردم و دائم از مردم بخواید هزینه بگیرید، مردم اصلاً اینو قبول نمیکنن، باور نمیکنن!
جدا از اون که دیگه بعد از اون دیماه خونین که دیگه اصلاً بحث اصلاً مردم ایستادن و جمهوری اسلامی ایستاده، مردم ایستادن سرانجام جمهوری اسلامی رو ببینن با هر گربهرقصونیای که میخواد دربیاره؛ جمهوری اسلامیم که انشاءالله [انرو] برای همون اقلیتی که در میدون این شبا دارن میزنن و میکوبن و میرقصن هر کاری که دلشون میخواد بکنن، فعلاً زور، زور اونوره میچربه، مردمم استخوان لای زخم دارن تحمل میکنن تا ببینیم شرایط چی میشه و روایت جمهوری اسلامی رو چه جوری مینویسه تاریخ. همه ما منتظریم تماشا کنیم.
سپاسگزارم از شما عطا حسینیان و مجتبی نجفی که مهمانان امشب «میدان» بودید. در این پنل دوم «میدان» امشب با هم صحبت کردیم راجع به شرایطی که افزایش قیمت، افزایش احتمالی قیمت بنزین پیشبینی میشه در ایران به وجود بیاره، رابطه اون با اعتراضهای سیاسی و ناکامیها و خشم و سوگی که جامعه بعد از تمام سرکوبهای پیشین جمهوری اسلامی هنوز تجربه میکنه و در حافظه داره. من فهیمه خسرودری هستم، سپاسگزارم از شما که هر شب ساعت ۱۰ شب به وقت ایران این رو در استودیوی «میدان» در تلویزیون صدای آمریکا ما رو دنبال میکنید. خدانگهدار تا میدان دیگر.